. . . → Lees verder: Calvijn en de dopersen]]>

Vandaag een workshop geleid op een Themadag van de Driestar te Gouda over ‘de relevantie van Calvijn’. Mijn onderwerp was “De Evangelische Dopers”. In hoeverre kun je lijnen trekken van de Dopersen in de 16e eeuw naar Evangelischen nu?

Een historische lijn van dopers naar de evangelischen van nu is nog niet zo helder. Rechtstreekse afstammelingen zijn veeleer de Amish of zo. Evangelischen gaan eerder terug op de piëtisten, die zelf al een mengvorm zijn.
Aan welke verschillen denken wij tussen gereformeerd en evangelisch? Je komt al gauw op zaken als tongentaal, gebedsgenezing en profetie. Maar dat is een vrij heilloos onderscheid; het gaat dan toch echt om dingen die ook in bevindelijke kring bekend zijn ook al heten ze anders. Bovendien is juist op dit punt Calvijn’s bezwaar niet zo overtuigend: hij redeneert daarbij niet op basis van de heilige Schrift maar van de ervaring dat die gaven niet meer zouden voorkomen en dat ze dus tijdelijk zijn.

Wat moet je bidden voor een regering en parlement die op het . . . → Lees verder: Micha en de Kroonbede]]>

Vandaag ben ik in Den Haag voor de Kroonbede – dat is een samenkomst van gebed voorafgaand aan de opening van het nieuwe parlementair seizoen. Uitzending op Radio 5, zondag 17 september 2006, 17.02 uur. Onderstaand mijn bijdrage

Wat moet je bidden voor een regering en parlement die op het punt staan om af te treden?
Ja, zo is het natuurlijk wel een beetje. Het is met overtuiging dat we hier samenkomen om te bidden voor het begin van het nieuwe parlementair seizoen, volgende week dinsdag. We bidden voor onze overheid en voor allen die daar een taka in hebben. Maar het is natuurlijk wel een beetje een bijzonder moment, zo vlak voor de verkiezingen. Verkiezingen die gehouden worden in een sfeer waarin veel mensen ontevreden zijn, ontevreden over van alles en nog wat. Over de onveiligheid, de onzekerheid, over geld en over zorg en zoveel meer. Dat heeft wel iets vermoeiends: het lijkt of het nooit goed is of het deugt niet – en de protestpartijen duikelen weer over elkaar heen.
Weet u, we lezen vandaag uit de Bijbel uit Micha 6 en daar lezen we iets heel anders, namelijk dat God ontevreden is – en dat is nog wel een heel ander verhaal! Stel dat je erover zou nadenken dat dit ook voor óns geldt, voor ons volk en onze politiek: dat Gód ontevreden is. Je moet er eens over nadenken wat dat voor plek kan krijgen in het hele verhaal. Je zou kunnen zeggen: dat kunnen we er echt niet bij hebben. We zitten al met de huisbezitters, met de rijke ouderen en met de kinderopvang, dan wordt het wel heel ingewikkeld als je ook nog met God moet rekenen. Toch geloof ik dat het wel eens een heel nieuw licht zou kunnen werpen om door de ogen van Gods ontevredenheid naar onze besognes te kijken. En, belangrijker nog, ik geloof eigenlijk dat juist dat het zwaarste zou moeten wegen. Zullen we het eens proberen?
Micha was een profeet van God in Jeruzalem in de tijd dat het halve land door de Assyriërs was kaalgeplukt en de andere helft, dat was Juda, denkt de dans te ontspringen.

En midden in alle drukte van de samenleving gaat Micha rechtop staan en zegt: Luister nou eens naar wat de Heer zegt. Laat de bergen en de heuvels getuige zijn, want de Heer heeft een geschil met zijn volk, hij klaagt Israël aan en daar is de hele wereld bij betrokken. Je ziet als het ware een rechtbank voor je, met de bergen en de heuvels als jury en God als de aanklager. Dat is een beetje een aparte rol voor de Here God want heus, hij wil vooral de helper zijn, de helper van ieder die naar hem vraagt en die op hem wil vertrouwen. Maar dat was het punt nou juist, het leek of er niemand naar hem vroeg. Zijn jullie me dan vergeten? – zo klinkt vertwijfeld de stem van God. Heb ik jullie ooit lastig gevallen of gekweld? Is het allemaal weggezakt dat ik jullie uit Egypte bevrijd heb, door de woestijn geleid en in het beloofde land gebracht? Ken je de gerechtigheid van de Heer niet meer?
En kijk, dan gebeurt er iets. Mensen die druk met hun eigen zaken zijn, krabben zich nu toch achter de oren: hebben wij God inderdaad vergeten, zit er ónder al onze sores misschien toch iets belangrijkers waar we aan voorbij zijn gegaan? Dat is de stem van het geweten en dat herken ik wel. Ik denk dat veel christenen dat wel herkennen: als je eraan denkt dat God naar ons kijkt (daar denk je lang niet altijd aan, maar soms flakkert dat op) dan flitsen de gedachten heen en weer van “wat is er mis”. Nou, die mensen in Micha’s tijd hebben dat in elk geval wel, ze reageren met de vraag “wat kan ik de Heer aanbieden” en dat doen ze best een beetje paniekerig. Wat kan ik de Heer aanbieden, heb ik genoeg brandoffers gebracht, zullen we eenjarige stieren kopen? Of wacht, dat is misschien niet genoeg (weet je nooit bij God…), duizenden rammen dan misschien of tienduizend beken met heilige olie?
Kijk, dat is nou de perfecte pasfoto van het verschijnsel religie: “wat kan ik de Heer aanbieden?”. En dat heeft iets moois. Mensen die alleen aan zichzelf denken en gewetenloos te werk gaan, daar kom je nergens mee. Het heeft iets moois als mensen eindelijk gaan vragen: wat ontbreekt er? Wat kan ik de Heer aanbieden? Maar het heeft ook iets treurigs en ik weet dat gelovige mensen van allerlei godsdienst daar wel eens mee tobben: is het wel genoeg wat ik God aanbied? Offers, stieren, olie – je weet nooit of het tegenover de eeuwige God genoeg is. En bij sommige mensen komt dan ook dat aller zwaarste offer in gedachten dat hier beschreven staat: “Moet ik mijn kind misschien offeren, de vrucht van mijn schoot voor mijn zonden?” – hoger kun je niet bieden, het gaat als een gruwel door hen heen.
Maar luister nou eens, voor God – onze God – gaat het er helemaal niet om wat je hem kunt aanbieden. Het allerhoogste dat je God zou kunnen aanbieden, je eigen zoon, dat is al gebeurd, echt waar. Dat is dat grote geheim van het offer van Jezus Christus, Gods eigen Zoon – dat zet alles op zijn kop. Dat verhaal staat er bij Micha natuurlijk nog niet bij, maar de les klinkt er wel door heen. Als God ontevreden is over ons, dan gaat het er niet om dat je hem wat aanbiedt. Dan hoef je niet méér vrome dingen te gaan doen. Het probleem dat God met ons land heeft is niet dat we te weinig naar de kerk gaan of dat we meer praise-diensten moeten houden of de hele nacht door moeten bidden of zo. Hij wil iets veel fundamentelers of in de woorden van Micha: “Er is jou, mens, al gezegd wat goed is, je weet wat de Heer van je wil. Niets anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van je God”.
Dat laten we nog even landen. De profeet schuift al die vrome dingen met offers en super-offers dus aan de kant en zegt: je weet het heel goed, o mens, het komt aan op deze drie: recht doen, trouw betrachten en nederig de weg te gaan van je God. Wat zou je zeggen? Is het dan eigenlijk heel simpel? Is het genoeg, is het duidelijk genoeg?
Wat mij betreft gaat het in elk geval heel diep wat hier staat en het lijkt me zoiets als een fundament onder je voeten. Recht doen, trouw betrachten en nederig op weg gaan met God: dat is achtereenvolgens over wat je doet, wat je bent en wat je drijft. En dat hoort ook echt bij elkaar. “Recht doen”, dan zie ik voor me dat je alles doet om de ander tot zijn recht te laten komen, om het kwaad ook te ontmaskeren, zelfs als het in de structuren ingebakken zit, en om helemaal te gaan voor shalom, voor vrede en gerechtigheid. Recht doen, het is de beste richtlijn voor ieder mens en zeker ook in de politiek.
Daarnaast staat dan als tweede “trouw betrachten”. Dat is er natuurlijk een zusje van maar het gaat meer over je karakter, over je houding ja zelfs over wat je bent. Trouw betrachten, betrouwbaar zijn, als dat er niet is dan is zelfs een rechtvaardig beleid niet genoeg. Aan een politicus moet je kunnen zien dat-ie deugt, dat je op ’m aan kan, zodat je hem vertrouwen kunt schenken. Dat hoort nou ook echt tot wat God van een mens vraagt, en wat wij ook van elkaar nodig hebben.
En het laatste wat de profeet noemt dat gaat over wat je drijft, over je inspiratie: dat je nederig de weg gaat van je God. Tja, ik begrijp best: op dat punt kun je als niet-gelovige natuurlijk afhaken. Recht doen is OK, trouw zijn is te begrijpen en te waarderen, maar is het nodig om dat ook de weg van God te noemen? Ja, dat is in elk geval voor een christen erbij nodig. Uiteindelijk is dat toch de kern van ons leven, de bezieling ervan, de inspiratie en de uitdaging: heel nederig op weg te gaan met God, te wandelen met hem op weg naar de toekomst.
Vandaag start de Micha-campagne; we hebben de tekst vandaag daar aan ontleend. De bedoeling van die campagne is niet alleen om de politici aan te sporen tot recht en gerechtigheid in de internationale verhoudingen. De bedoeling is ook om ons, de kerken erop aan te spreken dat we vaak totaal voorbij leven aan onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Dat we op onze beste momenten hoogstens denken “ik moet meer stille tijd houden” of “laten we ruimte maken voor praisediensten waar iedereen wat aan heeft”. Nou dat is allemaal geweldig, echt waar. Maar God wil ons uit dat straatje trekken van “wat kan ik de Heer aanbieden”. Hij zit er niet op te wachten dat we hem nog meer aanbieden, maar dat we mens zijn, waarachtig mens zoals hij het altijd bedoeld heeft: je weet heel goed, o mens waar het op aankomt: recht doen, trouw zijn en wandelen met God. Hier ligt de taak van de kerk en van mensen in de kerk – en het is goed dat we daaraan herinnerd worden. Daarom ben ik echt dankbaar voor al die politici die uit christelijke inspiratie hun werk doen, in welke partij dan ook. Laten we hen aansporen en voor hen bidden, dat ze niet bedolven worden onder de ontevreden burgers van allerlei snit, maar dat ze boven alles uit bezorgd zijn: kan God tevreden zijn, kan God onze Heer bij ons iets herkennen van Micha’s richtlijn: recht doen, trouw zijn en nederig op weg gaan met God.
Dat heeft iets van een visioen, een droom, een uitdaging. En het is niet alleen een uitdaging voor politici maar voor ons allemaal, voor burgers in dit land. Dat we ons niet ingraven in de loopgraven van “als ze maar niet aan mijn geld komen”, “als buitenlanders maar buiten de deur blijven” en “als ze maar niet aan onze cultuur komen”. In de loopgraven ligt geen toekomst maar alleen versplintering, versplintering tot op het bot van je eigenste eigenbelang. Maar in de richtlijn van Micha ligt toekomst en vrede voor het land: recht doen, trouw zijn en nederig op weg gaan met God.
Op die weg bidden we ieder Gods zegen toe die nederig met ons mee gaat.

• Zie ook: de Kroonbede
• Zie ook: de Micha campagne
• Vgl het verslag in Ned Dagblad en het verslag in Ref Dagblad

“God mag weer tegenwoordig” – zo typeerde Peter Bergwerf in het Nederlands Dagblad de hausse rondom godsdienst en geloof die er vorig jaar was rondom het boekenweek-thema “Mijn God”. Hij schreef dat in een . . . → Lees verder: Woord van God]]>

Theologische Verkenningen – 12 oktober 1997

“God mag weer tegenwoordig” – zo typeerde Peter Bergwerf in het Nederlands Dagblad de hausse rondom godsdienst en geloof die er vorig jaar was rondom het boekenweek-thema “Mijn God”. Hij schreef dat in een verband, waaruit duidelijk bleek hoe grotesk dat eigenlijk is, dat in onze verwende wereld nota bene nu ook een plaatsje wordt ingeruimd voor… God. Alsof Hij daar eigenlijk wel heel blij mag zijn, dat we nog ruimte voor Hem maken. Welnu, precies zoals er “ruimte” kwam voor God, zo lijkt er ook weer ruimte te zijn voor de Bijbelse verhalen. Tal van boeken verschenen, vaak uit het Engels vertaald, waarin de Bijbel met slagwoorden als “nieuw” en “van deze tijd” werd aangeprezen. Stellig heeft de navertelling van Nico ter Linden onder de titel “Het verhaal gaat” de meeste belangstelling gekregen. De aloude verhalen werden naverteld in een nieuw idioom en vooral ook met een soms verrassend nieuwe spits.

In de serie “kernwoorden van ons geloof” komen we nu op het Woord van God. Als God weer mag en de bijbelverhalen ook, betekent dat dan samen, dat het Woord van God weer nieuw in the picture is gekomen? Zo simpel ligt het bepaald niet. Want bij alles wat er aan nieuwe vertellingen en nieuwe verwoordingen boven water komt, is dit de grootste gemene deler: dat we de Bijbel zouden moeten beschouwen als een bundeling van menselijke verhalen, die proberen om weer te geven hoe de vertellers zich God voorstelden. Dat komt het duidelijkst uit in het boek van Ter Linden. De allereerste voetnoot is een verwijzing naar de uitspraak van Kuitert uit het “Algemeen betwijfeld christelijk geloof”, namelijk: Alle woorden over boven zijn van beneden, dat kan nu eenmaal niet anders.

Dit bekende gezegde van Kuitert is niet alleen het eerste citaat in de vertellingen van Ter Linden, het is ook het alles beslissende kader. Alle spreken over boven is een spreken van beneden: die uitdrukking wil zeggen dat er principieel geen woorden van “boven”, van God dus, aan ons gegeven zijn. Wij zouden zeggen: er is geen openbaring. Dat wil niet zeggen dat God niet zou bestaan; Ter Linden laat dat open als een vraag, een spannende vraag. Maar in de woorden van de Bijbel vinden we geen woorden van God, maar mensen die zeggen dat ze woorden van God spreken. “En God zei… zegt de priester. Hij doet daarmee een poging om zowel God in beeld te brengen als zichzelf. Hij bedoelt te zeggen: ik stel mij God voor als iemand die gezegd heeft…”, aldus nog één keer Ter Linden.

Deze uitspraken zijn niet alleen schokkend (dat zijn ze voor mij als gelovige zeker!), ze zijn ook ontstellend dogmatisch. Ze fungeren als het axioma, de vóóronderstelling die niet te bewijzen is, bij heel de nieuwere vorm van Bijbel vertellen. Ik snap de aantrekkingskracht er wel van: dit dogma, de Bijbel bevat alleen mensenwoord, neemt precies de aanstoot weg die veel mensen aan de Bijbel nemen. Heus, er ìs wel veel interesse voor dat oude boek, en ook voor de prachtige dingen die erin staan. Alleen maar: ik moet wel zelf overeind blijven. Ik moet totaal vrij blijven en laat me niets opdringen. Als dat maar vast staat, als er geen autoriteit uit dat boek spreekt, dan kunnen we er zoveel mee.

En toch, toch is de prijs hiervoor veel en veel te hoog. Alleen logisch al, dat heb je nu eenmaal met zo’n dogmatische benadering. Als God maar één keer wèl zelf gesproken heeft, van boven, uit de hoge hemel, dan sneuvelt je hele verhaal. Net als bij de evolutie-leer. Als God maar één keer zelf ingegrepen heeft, dan gaat de hele berekening met z’n miljoenen jaren aan gruzelementen, want aan God kun je niet rekenen. Zo ook met de leer over Gods woord: als God maar één keer zèlf gesproken heeft, dan ligt je prachtig humane verhaal aan diggelen, dan moet je je eigentijdse benadering herzien. “En God zei…” – als dat wáár is, dan hebben we een heel ander verhaal!

U ziet, ik benader het nu heel minimaal. Maar dat lijkt me een punt van eerlijkheid. Het axioma zegt dat er geen woorden van boven zijn. Maar de teksten zelf zeggen om de andere zin “En God zei”, of “zo spreekt de Here”. Zeker, het zijn mensen die dat zeggen. Maar dan mag ik toch vragen of dat waar is? Jokken ze dat of is het echt zo? Zonder twijfel zou ik dat ook vragen als iemand vandaag tegen me zei: de Here heeft me dit of dat geopenbaard. Dan wil ik weten wat daar achter zit en ik zou me generen om hem te geloven als hij beweert dat ik een fijne kerel ben, terwijl ik hem wat anders zou duiden wanneer hij me veroordeelde.

Het is ook op dit punt, dat ik de grootste bezwaren heb tegen de navertellingen van deze tijd. Ik heb ook wel als bezwaar horen uiten, dat de literaire grootheid van de Bijbel hiermee verloren gaat. De werken van Shakespeare, zegt men dan, die ga je ook niet een beetje eigentijds zitten doorvertellen. Dan zou niemand je serieus nemen. Welnu, zo moet je ook met je vingers van de Bijbel afblijven. Dat argument overtuigt mij niet. De Bijbel is er niet allereerst om zijn literaire schoonheid; er wordt een boodschap in gebracht die het waard is om vandaag, in de taal van nu, gehoord te worden. De Bijbel is Shakespeare niet en er is alle ruimte voor nieuw vertalen en vertellen, juist omdat het geen museum-stuk is. Maar die ruimte is er alleen, als onze vertalingen en vertellingen gebracht worden als pogingen om wat God toen zei, voor vandaag door te geven. En niet onder het regime van het axioma dat God zelf niet gesproken zou hebben.

Het woord van God – we gaan luisteren wat de Bijbel zelf ons zegt over een God die spreekt, en over het woord dat Hij spreekt. Want zoveel is zeker, dat de Bijbel ons keer op keer zegt, dat God spreekt in deze wereld. Dat wordt niet gezegd als een bagatel, niet achteloos. Keer op keer komen we de bedenkingen van mensen tegen, als ze geroepen worden om dat onzegbare door te geven, dat God spreekt. Mozes verzette zich tot beschamens toe tegen God, met het verzoek: zend toch een ander, want ik ben zwaar van mond en zwaar van tong. En Jesaja ging nog een stap verder, toen hij in een visioen de Here op zijn troon zag. “Wee mij, ik ga ten onder, want ik ben een man, onrein van lippen, en woon te midden van een volk, dat onrein van lippen is; en mijn ogen hebben de Koning, de Here der heerscharen, gezien”. Daar spreekt het oneindig diepe ontzag uit van een mens, een mèns, die God ziet en over God moet spreken. Pas toen hij zich aangeraakt wist door een kool van het altaar, door het vuur van de verzoening, toen durfde hij in te gaan op het verzoek van God om het woord te gaan brengen.

En zo kiest God zelf mensen, die zijn woord doorgeven. Het woord van God, dat scheppend is, heilbrengend, openbarend en ontdekkend.

Het begint inderdaad met de schepping. Op de eerste bladzij van de Bijbel lezen we “en God zeide”. En God zei: er zij licht, en er was licht. Daar is het allemaal mee begonnen. Met het woord van God zelf, dat licht roept in de duisternis, dat de wereld roept uit het niets. Een woord om stil van te worden, stil van ontzag. Zoals in Psalm 8, waar David onder een open hemel omhoog kijkt naar de sterren. “Aanschouw ik uw hemel, het werk van uw vingers, de maan en de sterren, die Gij bereid hebt: Wat is de mens, dat Gij zijner gedenkt, en het mensenkind, dat Gij naar hem omziet?”. Voor het geloof betekent dit eerste woord van God toch vooral, dat we met ontzag aan God denken. Ontzag voor zijn macht, waarmee Hij deze wereld maakte en nog steeds in stand houdt. Tegelijk zit ook in dat eerste woord van God al een geweldige troost, geborgenheid. Dat wij nu als God en Vader diezelfde God mogen kennen, die de wereld schiep. Paulus zegt daarvan: “de God, die gesproken heeft: Licht schijne uit het duister, heeft het doen schijnen in onze harten, om ons te verlichten met de kennis der heerlijkheid Gods in het aangezicht van Christus” (2 Corinthe 4:6).

U voelt wel: daar zit een stap tussen. Dan gaat het niet alleen meer om het wonder van de schepping, maar ook om het woord van God in de verlossing. Om Christus dus, die ons de Vader pas werkelijk heeft laten kennen.

We zijn dan meteen bij het belangrijkste element in het woord van God, bij de openbaring van het evangelie van Jezus Christus. U merkt, dat ik vrij snel van de schepping over stap naar de verlossing, naar Christus. Niet dat de rest niet belangrijk zou zijn, maar het allerbelangrijkste wat we over het woord van God kunnen zeggen, is dat God dat éne woord wilde spreken, het woord “genade”. De genade die we hebben leren kennen door Gods Zoon, Jezus Christus, die mens werd als wij. Dat het God om dit woord gaat, drukte Johannes onvergelijkelijk uit, toen hij zijn evangelie begon met de woorden: “In den beginne was het Woord en het Woord was bij God en het Woord was God. Dit was in den beginne bij God. Alle dingen zijn door het Woord geworden en zonder dit is geen ding geworden, dat geworden is. In het Woord was leven en het leven was het licht der mensen; en het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet gegrepen”. Het is duidelijk, dat Johannes in deze verzen Jezus Christus aanduidt als het Woord van God. Niet pas als een woord dat God later óók nog eens gesproken heeft, maar als het woord dat aan het begin van alles stond. Nee, daar zeg ik niet mee dat de schepping al genade van God was. Genade is Gods antwoord op onze zonden, op onze schuld. En de schepping ging daaraan vooraf. Maar toch is er een diepe identiteit: hetzelfde Woord, waardoor alle dingen geworden zijn, is ook het Woord dat vlees geworden is en dat onder ons gewoond heeft. God die ons maakte, is zelf de God die ons wilde verlossen.

Uiteindelijk is dit de diepste reden, waarom ik niet mee kan gaan in de stelling van onze tijd, dat alle woorden over boven woorden van beneden zijn. Daar kan ik niet in meegaan, omdat hèt Woord van God, Jezus Christus, zo duidelijk een woord van boven is. Kijk, in alle godsdiensten speelt wel het besef dat er ergens bij de schepping of daarna iets mis gegaan moet zijn. Iets waardoor het niet goed is op deze wereld. Waardoor er hier op aarde verdriet is en pijn, en bovendien iets fundamenteel mis tussen God en ons. Zonde, schuld, of hoe je het noemen wilt. Dat is geen christelijk besef, maar een notie die je in iedere godsdienst vindt. En wat daaraan te doen? Je zult god of de goden iets moeten geven om het goed te maken. Begin dit jaar zag ik de mensen in Calcutta een overdaad aan bloemen cadeau doen aan de goden. Slingers en tuiltjes, er was geen einde aan. Maar is het genoeg? Komt het daar weer goed door? Midden in Calcutta vind je de tempel van Khali en daar gaan ze een stap verder. Daar worden geiten geofferd in een bloedige ceremonie. Dat is meer dan bloemen, maar is het genoeg? Kijk, wat je hierover denkt en zegt, dat zijn nu inderdaad woorden van beneden. Zoekend en tastend naar wat de goden nodig hebben. Je weet het niet, het is een zoek-ontwerp. En er zijn in de geschiedenis enkele godsdiensten geweest die zeiden: nee, het is niet genoeg. Je moet nog meer geven, je moet uiteindelijk je eigen zoon geven. Dat is een huiveringwekkend antwoord, maar het is wel het ultieme antwoord dat we van beneden kunnen geven.

Het is op dit punt dat het verhaal van de Bijbel, het eigen woord van God, anders is. Het woord van God zegt, dat al deze woorden van beneden Hem niet kunnen bereiken, en dat Hij daarom alles omgedraaid heeft, door zelf een offer aan te bieden dat wèl genoeg is, volkomen genoeg om de totale breuk te helen. U begrijpt: ik heb het over Jezus Christus, die zijn leven gaf aan het kruis. Dat is zo’n ongehoord woord, zo totaal anders dan wat ooit in een mensenhart was opgekomen, dat God er de hele Bijbel en de hele geschiedenis met Israël voor nodig had om dit woord te spreken. Toen Abraham hoorde dat hij zijn zoon Izaäk moest offeren, was hij geschokt maar niet totaal verbaasd: zulke dingen vroegen de goden van Kanaän soms ook. Je zoon, je enige, die je liefhebt! Maar God liet hem het omgekeerde ervaren: Hij zorgde zelf voor een lam als brandoffer. Dat is de omkeer van alle godsdienst, uitgebeeld in een dier-offer. Het offer als cadeau van God aan de mens, in plaats van andersom. In heel de offer-thora is dìt het unieke, dat God zegt: “Ik heb u het bloed op het altaar gegeven om verzoening te doen”. Gòd geeft de verzoening! Meer zou te noemen zijn, via de profeten, tot op de komst van Jezus Christus zelf. Het Woord, het woord van God, is vlees geworden en het heeft onder ons gewoond. En dit vlees geworden Woord, Jezus Christus, Hij is Gods hoogste offer. Zijn enige Zoon, die Zichzelf geofferd heeft. Uiteindelijk is dìt het woord van God, dit bericht, dit evangelie. Ieder die daarbij gaat tegensputteren dat dit toch wel heel merkwaardig is, die heeft groot gelijk, althans het grootste gelijk van de wereld. Maar het is dìt verhaal, dit verhaal van de Bijbel, totaal haaks op alle godsdienstige verhalen, dat mij ervan overtuigt dat het dogma van onze tijd niet deugt. Het dogma dat alle woorden over boven woorden van beneden zijn. Jezus Christus is van boven, het evangelie is van boven. Dat bedenkt geen mens, maar het ligt wel als een gouden draad door het geheel van de Bijbel in Oude en Nieuwe Testament heen.

Het lijkt me voor vandaag van het grootste belang, dat we deze gouden draad zien. En ook, dat deze draad onze kijk op het woord van God bepaalt. De betrouwbaarheid van de Bijbel als woord van God ligt in de betrouwbaarheid van dit evangelie. Praktisch gezien: in de vraag of je dit evangelie gelooft. Ik denk niet dat we de betrouwbaarheid van de Bijbel kunnen bewijzen door te laten zien dat alles precies klopt met de opgravingen. Ik denk ook niet dat het zin heeft om de ogen te sluiten voor vragen die er bij het lezen van de Bijbel opkomen. Maar voor het geloof is Christus het centrum van alles. Wanneer dit geloof ons geloof is, dan zullen we heel de Bijbel als het woord van God aanvaarden. Door het geloof immers verstaan we bijvoorbeeld ook, dat de wereld door het woord Gods tot stand gebracht is, zodat het zichtbare niet ontstaan is uit het waarneembare. Als we dat verstaan vanuit Christus die het centrum is, dan kan het lijden om met een open vizier mee te denken over de vragen, die in onze tijd bij lezing van de Bijbel opkomen. Maar wezenlijk blijft, dat we de Bijbel aanvaarden als het woord van God. Van die God die zichzelf openbaarde in mensenwoorden, om uiteindelijk zichzelf het meest te openbaren door mens te worden.

Discussievragen

1. Waar kun je aan zien, dat de Bijbel het woord van God is, en wat betekent dat voor onze omgang met de Bijbel?
2. Waar kun je aan zien, dat de Bijbel ook mensenwoord is, en wat betekent dat voor onze omgang met de Bijbel?
3. De Bijbel vertelt niet alleen over God, maar heel vaak ook over de ervaringen van mensen met God en de wereld. Wij hebben ook onze ervaringen, die de Bijbelse boodschap kunnen ondersteunen of tegenspreken. Welke rol spelen die ervaringen bij ons Bijbel lezen?
4. Wat betekent het voor ons, dat de Bijbel wel woord van God is, maar dat er ook (of bovenal?) van Christus staat, dat die het Woord is?
5. De Bijbel vertelt ons over God en de Here Jezus in een veelheid van verhalen, gedichten, brieven en kronieken. De gereformeerde belijdenis lijkt veel helderder. Wat kan God er mee voor gehad hebben om ons een Bijbel vol varianten, zelfs met (schijnbare?) tegenstellingen, te geven?
6. Welk deel van de Bijbel betekent voor u in de praktijk het meest?

Literatuurlijst

Nico ter Linden, Het verhaal gaat… uitg. Balans, 1996
dr. J. van Genderen en dr. W.H. Velema, Beknopte gereformeerde dogmatiek, Kampen 1992, pag. 68-119

Personalia

ds. W. Smouter (1957) studeerde theologie in Amsterdam (VU) en in Apeldoorn. Hij is als predikant verbonden aan de Nederlands Gereformeerde Kerk van Breukelen. Daarnaast werkt hij voor de Evangelische Omroep als eindredacteur bij Verkondigende Programma’s.