Tja, dat van die namen begrijp ik ook niet altijd. Maar verder begrijp je . . . → Lees verder: Geboortekaartje van de hele wereld]]> Wij kregen onlangs een geboortekaartje en daarop stond: “Met dankbaarheid berichten wij dat wij van God ons eerste kind gekregen hebben. Hij heet Hendrik Anton Peter, wij noemen hem Jeroen”.

Tja, dat van die namen begrijp ik ook niet altijd. Maar verder begrijp je zo’n geboortekaartje precies. Dit zijn mensen die intens blij zijn met hun eerste kind en die belijden dat ze dat kind van God gekregen hebben. Dat begrijp je precies en je gaat die mensen feliciteren enzovoorts. Stel je nou eens voor dat iemand op een andere manier zou reageren en zou zeggen: “kom kom, zit daar niet heel iets anders achter? Waar waren jullie negen maanden geleden en hoe ging dat allemaal?”. Dan zou je zeggen: wijsneus, er staat een heleboel niet op dat kaartje waar jij niks mee te maken hebt. Maar het is wel helemaal waar: wij hebben ons eerste kind van God gekregen. En ik vind zelfs: als dat niet op een of andere manier op het kaartje staat, dan doe je daarmee de werkelijkheid onrecht en dus God onrecht. Dat geloof ik met heel mijn hart. 

Welnu, Genesis 1 is zoveel als het geboortekaartje van de hele wereld. En het is een kaartje dat door God zelf verstuurd is, want de auteurs zijn geïnspireerd door de heilige Geest.

Het is niet zo raar om het met een geboortekaartje te vergelijken, want in het Hebreeuws heet het zelfs zo. Er staat “dit zijn de toledot (geboorten) van de hemel en de aarde” – daarom heet het boek Genesis, geboorte. Het is het geboortekaartje dat door God zelf verstuurd is en het luidt “In het begin schiep God de hemel en de aarde” en wat daar verder volgt. En ik geloof dat met heel mijn hart.

Wijsneus

Stel je nou eens voor dat er iemand is, die dat kaartje leest en zegt “is dat nou wel zo? Heeft dat dan geen miljoenen jaren geduurd en is de hemel echt wel een harde koepel waar je sterren aan kunt hangen? En hoe kan het dan dat God op de eerste dag het licht schiep maar pas op de vierde dag de zon, maan en sterren? En leven wij niet in een uitdijend heelal met miljarden lichtjaren?”. Dan zou je zeggen: “hoor eens, wijsneus, er is nog wel meer gebeurd dat hier niet allemaal in staat. Was jij erbij toen God de aarde grondvestte (Job 38)? Er is veel meer gebeurd maar daar heb jij niets mee te maken; wat hier staat dat mogen wij gewoon geloven.”

Maar nu wat anders. Ik ga terug naar het geboortekaartje van Jeroen. Stel je voor dat die wijsneus gaat studeren voor dokter, misschien wordt hij zelfs gynaecoloog. Dan is het zijn vak om te leren hoe dat precies gaat met de vruchtbaarheid. Dan moet hij leren over eitjes en zaadjes, over celdeling en erfelijk materiaal, over het innestelen in de baarmoederwand en nog veel meer dingen waar ik niks van weet. Dat allemaal te gaan bestuderen, daar is niets verkeerds aan. Sterker nog: het is goed dat het gebeurt en christenen mogen daar met een gerust hart en een vrij geweten aan mee doen.

Dat stelt je wel eens voor lastige vragen. Bijvoorbeeld als het gaat over vruchtbaarheid, over kinderen krijgen of kinderloos blijven. Wat leert ons de Bijbel daarover? De Bijbel is daar heel duidelijk over: de Heer opende haar baarmoeder. Of de Heer sloot haar baarmoeder toe. Wat moet je daarmee als christendokter? Antwoord: dat moet je geloven. Het staat er niet voor niks, het is zo.

Dan krijg je een 1

En toch – en nu wordt het lastig – als student en als arts in opleiding kun je met dat antwoord geen genoegen nemen. Het is je taak dan om verder te gaan. Om te studeren, onderzoek te doen, proeven te nemen en theorieën te ontwikkelen en op die manier geneeswijzen te vinden die mensen kunnen helpen bij het vreselijke verdriet van kinderloosheid. En intussen, als je christen bent dan geloof je ook die andere werkelijkheid, dat namelijk de Heer opent en sluit. Wanneer je als christenstudent tentamen doet over de vruchtbaarheidsleer, en je moet verklaren waarom een bepaalde vrouw onvruchtbaar blijft, als je dan antwoordt: “omdat God haar baarmoeder toesloot”, dan krijg je een 1 voor dat tentamen. En terecht. Want de clou van wetenschap is nu juist dat je probeert de duizelingwekkende geheimen van de geschapen werkelijkheid te ontrafelen.

En dat mag je doen met een vrij geweten. De Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt daarover zo prachtig: “wij kennen God op tweeërlei wijze, door de schepping en onderhouding van de wereld en nog meer door zijn heilig en goddelijk woord”. Het is dus terecht om je te verdiepen in de werkelijkheid, om die te ontrafelen en te proberen die te beheersen. Zo goed als een boer die weet dat dorens en distels een gevolg van de zondeval zijn, toch moet proberen ze uit te roeien. Zo goed mag die dokter alles doen om mensen te helpen toch kinderen te krijgen, zonder de vrees of God het wel goed vindt.

Ik kan me wel voorstellen dat het voor die dokter soms lastig is om die twee werkelijkheden te combineren. Trouwens, ik kan me voorstellen dat dat voor een patiënt lastig is: hoe combineer je dat als gelovige, dat het allebei waar is? Dat je geneesmiddelen gebruikt en high tech hulp inroept en dat je er tegelijk ook voor bidt. Dat kan moeilijk zijn het is goed om elkaar te helpen, en het is goed om daar luisterend en biddend mee bezig te zijn. Maar het is wel gewoon allebei waar, zonder gewetensproblemen.

Goddelijke vruchtbaarheid

Nu een stap verder. Stel je nou voor dat er een groep christelijke gynaecologen is die supergeleerd zijn, toonaangevend in de wetenschap en die alle literatuur over onverklaarbare vruchtbaarheid doorgenomen hebben. En die geconstateerd hebben: het is niet zo simpel als in de boekjes staat, want er is nog heel veel dat de wetenschap niet kan verklaren. En dan hebben ze daarnaast authentieke getuigenissen van mensen die op gebed genezen zijn van onvruchtbaarheid. Stel je nou voor dat deze mensen uit diep ontzag voor God en voor de Bijbel besluiten om een nieuw wetenschappelijk model te maken, waarin ze zeggen: het is wetenschappelijk bewezen dat er méér is dan wat je medisch kunt verklaren op het gebied van de vruchtbaarheid. En dat er serieuze aanwijzingen zijn dat het echt zo is dat de Heer de baarmoeder opent en sluit. En zo komen ze tot het “Model van Goddelijke Vruchtbaarheid”.

Als dat zou gebeuren, dan zou ik daar sympathie voor hebben, want er is ook meer dan wat we met al ons gedokter kunnen beheersen. En toch, toch is het vreselijk riskant om zo’n alternatief model – alternatieve geneeskunde voor christenen – te maken. Want je kunt uitrekenen dat een volgende generatie daar weer gaten in schiet en dat op een dag dat alternatieve model in elkaar stort. En wat dan?
Nou ja, voor zover ik weet is zo’n alternatieve geneeskunde nooit ontwikkeld.

Iets scheef gegaan

Maar zo is het wel gebeurd met dat andere geboortekaartje: de toledot van hemel en aarde. Wat er in Genesis staat – christenen zullen zeggen: hoor eens ik geloof dat gewoon, zoals het er staat. En dat steun ik van harte: zo is het ook. Maar ik denk dat er ongeveer 40 jaar geleden iets scheef gegaan is. Er waren al lang christelijke wetenschappers, die zijn er altijd geweest. Sterker nog: veel van onze wetenschap is op christelijke bodem ontstaan uit verwondering over God de Schepper die alles zo wonderlijk heeft gemaakt. Gods grootheid prijzen en tegelijk de schepping onderzoeken, de mechanismen van afstamming en evolutie. Er waren altijd christenen die onderzoek deden naar het ontstaan van de soorten en zo meer. Dat was wel eens moeilijk, dat ging met vallen en opstaan, er was ook discussie over – maar het gebeurde.

Maar toen woei er iets uit Amerika over dat creationisme heet: een wetenschappelijk alternatief voor de evolutieleer. Het zijn diepgelovige geleerden met veel ontzag voor God die stelden: die hele evolutieleer is niet toereikend, er is nooit bewijs gevonden dat de ene soort uit de andere ontstaat en niemand was erbij en in een laboratorium is geen van deze mechanismen ooit nagedaan. Zij zijn begonnen te bewijzen – en het heeft bij ons veel belangstelling getrokken – dat de aarde jong is en dat alle soorten tegelijkertijd geschapen zijn. Een wetenschappelijk alternatief: hier kunnen christenen eindelijk terecht. Ik herinner me persoonlijk nog hoe boeiend dat was: zou het lukken; werken die theorieën echt? Het was een tijd waarin de wetenschap steeds grotere pretenties kreeg. Dat ze alles konden bewijzen en dat we het geheim van de wereld bijna te pakken hadden en dat het geloof dus bijna overbodig was. Het creationisme werd daarbij geboden als een alternatief – en hoe aantrekkelijk was dat!

Nu zal ik niet beweren dat ik daar ooit in geloofd heb: geloven doe je toch alleen in God, mag ik hopen. Maar het boeide wel bijzonder. Ik verslond de boeken, ging alle keren naar de Creationistische Congressen in Heverlee en zou nog avonden kunnen vullen met wat je daar leerde. Het was ook goed om eens te schudden aan die alleenheerschappij van de evolutieleer. En toch. Toch geloof ik dat het het niet goed geweest is. Want het was een door elkaar halen van geloof en wetenschap en dat met de bedoeling dat die alternatieve wetenschap een steun zou zijn voor je geloof. Maar dat is een verkeerde beweging. Geloof bouwt niet op de zwakke plekken van de evolutieleer en op de gaten in die theorie. Of wetenschap wél moet bouwen op de gaten in de vorige theorie is de vraag maar dat is een andere kwestie.

Geloven is vertrouwen

Wat is nu eigenlijk geloven in de schepping? Dat vond ik nooit mooier uitgedrukt dan in Zondag 9 van de Catechismus: “Dat de eeuwige Vader van onze Here Jezus Christus, die hemel en aarde, met al wat er in is, uit niets geschapen heeft en deze ook door zijn eeuwige raad en voorzienigheid onderhoudt en regeert, om zijn Zoon Christus mijn God en mijn Vader is”. En daarom is het ook vertrouwen, vertrouwen dat God zal voorzien, in goede en kwade dagen. Het geloof in de schepping is niet dat je een theorie hebt over hoe het ooit gegaan is, maar het is vertrouwen dat Hij die alles tot aanzijn gebracht heeft, ook nu nog alles bestuurt en regeert.

Dat hangt niet aan aardlagen, of een catastrofetheorie of een Venushypothese of al die dingen meer. Theorieën komen en gaan. Daarop te steunen dat is steunen op een rietstaf die de hand doorboort. Dat betekent: een groot nadeel van steunen op een theorie is, dat je gevaar loopt (dat hoeft niet maar het gebeurt wel) om je geloof te verliezen als die theorie weer verdampt. Sommige van de boeken die destijds hoog aangeschreven stonden, zijn allang vergeten en worden nu verkocht in dezelfde serie als “Waren de goden kosmonauten?” van Erich von Däniken.

Een ander nadeel is dat je gevaar loopt om jonge mensen die de wetenschap in gaan een slecht geweten te bezorgen. Om ze met wantrouwen te bekijken. Ik heb de kindervariant gezien als ik catechisatie gaf en uit de mond van de leerlingen hoorde “o, die mensen die in evolutie geloven dat zijn stomkoppen”. Daar schrik ik van.

Domme geleerden

Overigens: het valt niet te ontkennen dat zeer geleerde wetenschappers soms heel dom zijn. En dat moet wel degelijk besproken worden. Het domste dat je als wetenschapper kunt doen is je gaan verbeelden dat je alles begrijpt. Dat wij met onze verklaringen alles rond krijgen. In elk vak komt die verzoeking een keer. Als je economie studeert dan komt er een moment waarop je denkt: o, alles is dus eigenlijk economie. En als je dat doet en je krijgt ooit een beleidsfunctie, dan verknoei je alles wat er aan hulp en steun in de wereld bestaat doordat je er allemaal economie van maakt. En als je de erfelijkheidsleer bestudeert, dan komt het moment dat je denkt: o, alles is dus gewoon DNA, het ligt allemaal vast en we zijn gewoon geprogrammeerd. Studeer je biochemie, dan komt het moment dat je denkt: o, alles waar wij het over hadden van liefde en boosheid, dat is dus gewoon chemie, het is gewoon een stofje.

Dat is de grootste domheid. En als we die gynaecoloog nemen dan komt het moment dat hij denkt: aha, alles is dus maakbaar. En dat geloof draagt hij over op zijn patiënten en die gaan ook denken dat alles maakbaar is en dat je door moet gaan en doorgaan tot de volgende techniek. En het brengt een verdriet en een leegte die verwoestend is. Want het blijft wel waar: God heeft deze hemel en aarde geschapen, de dingen hebben hun geheim en God opent en sluit de baarmoeder. Dat is heel moeilijk en tegelijk heel kostbaar. Want het betekent dat je bij Hem kunt klagen; Hij zegt dan niet “daar kan ik niks aan doen het is een dokterskwestie”. Nee, bij Hem kun je terecht met klacht op klacht zoals de mensen in de Bijbel ons voorgaan. En bij Hem kun je troost vinden en – God geve het – uiteindelijk vrede.

Een schitterend ongeluk

Zo geldt het ook van de wording van hemel en aarde. Ga nooit ‘geloven’ in de evolutie want dat grote woord kun je beter reserveren voor geloof in God. En tegelijk: voel je vrij om het model van evolutie volop te gebruiken in je wetenschappelijk werk. Als een model dat vaak goed werkt, dat altijd open staat voor correctie en dat nooit álles zal omvatten wat er over mens en wereld valt te zeggen. Als je ooit naar olie wilt boren, dan helpt het creationisme je niets. Maar als je wilt weten wie de mens voor Gods aangezicht is, dan kom je nergens met evolutionisme. Beide – de olie en Gods aangezicht – hebben we nodig om mens te zijn op aarde. Want wij zijn hier niet als product van toeval, als een schitterend ongeluk. We zijn mensen door God gewild en door Hem verantwoordelijk gesteld. Met je chemie, met je DNA, met de hele evolutie achter je, blijf je een verantwoordelijk mens. Een mens voor de troon van God. Zijn schepsel en zelfs een kind bij de Vader.

Bovenstaande is de tekst van een preek uit 2009, die ik heb bewerkt en gepubliceerd naar aanleiding van nieuwe gesprekken over schepping en evolutie.
Download tekstversie als pdf

De vrucht van Pinksteren, het signalement van de eerste . . . → Lees verder: Trouw en toegewijd]]> Vandaag begint de Week van Gebed, onder het thema Trouw en toegewijd. Een uitdrukking die ontleend is aan Handelingen 2: 42. Hieronder de preekschets die ik er eerder over schreef.

De vrucht van Pinksteren, het signalement van de eerste gemeente, is een gemeenschap waar mensen samen trouw en toegewijd zijn. Van binnenuit gedreven om te delen, gehecht aan de boodschap en gewijd aan gebed. De kracht van de Geest wordt zichtbaar in mensen die volhouden, op de vier basisgebieden van de boodschap, de gemeenschap, de maaltijd en het gebed.

Context

Dit signalement van de eerste gemeente is geen ideaalschets van hoe het moet maar weergave van de vrucht van Pinksteren. In zekere zin kun je pas vanuit deze afloop Pinksteren verstaan: het werk van de Geest is de vorming van een nieuwe gemeenschap, die het Koninkrijk dat Jezus begon uitdraagt in de wereld waarvoor het bestemd was. Pinksteren gaat niet over mooie ervaringen voor vrome mensen, maar over de vorming van de gemeenschap van het Nieuwe Verbond (Jeremia 31: 31-34, vgl. Jezus’ woord in Lucas 22:20). Hoe het eruit ziet als het tijdperk van de Geest is aangebroken, waarin je de geboden niet meer in steen hoeft uit te hakken omdat ze in het hart van de mensen geschreven staan, dat zie je hier. Onze tekst is vervulling van Jezus’ intense verlangen: “Ik ben gekomen om op aarde een vuur te ontsteken, en wat zou ik graag willen dat het al brandde!” (Lucas 12:49).

vs 41: de Pinksterdag eindigde met een spectaculaire uitbreiding van de gemeente, de geboorte van een nieuwe gemeenschap met drieduizend dopelingen. De tijden van Johannes de Doper keren terug: “Keer u af van uw huidige leven en laat u dopen”, zij het nu niet vanwege de bijl aan de wortel der boom maar vanwege de belofte van de Geest voor de aanwezigen, voor hun kinderen en voor allen die God er nog bij zou roepen. Het gaat om een doop onder aanroeping van Jezus Christus: hij zelf kreeg bij zijn doop de volheid van de Geest, de gelovigen mogen door hun doop delen in de Geest. En de vrucht is op één dag meer dan tijdens drie jaar van Jezus’ optreden, wat in elk geval één deel is van wat Jezus beloofde toen hij zei: “wie op mij vertrouwt zal hetzelfde doen als ik, en zelfs meer dan dat” (Johannes 14:12).

vs. 42 (waarover straks meer): die massale bekering was natuurlijk mooi, maar legde ook een flinke druk op de bestaande gemeenschap. Wat zou er gebeuren als een fijne gemeente van 120 leden er ineens drieduizend bij kreeg? Volharden, proskaterein, wordt het centrale woord.

vs. 43: terecht dat NBV van ontzag spreekt in plaats van vrees, vgl. hun uitleg (www.voederbak.nl): “‘Vrezen’ wordt nu meer geassocieerd met zuivere angst dan met ontzag of eerbied, terwijl juist dat laatste aspect hier wordt bedoeld.” Maar jammer dat ze de twee zinsdelen omgewisseld hebben, tot “de tekenen vervulden iedereen met ontzag”. In de brontekst staat het naast elkaar: er geschiedde vrees over alle ziel en er geschiedden vele wonderen. Het ontzag, de vrees, zal wel versterkt zijn door de wonderen maar was er al, vs 37, vanwege alles wat ze gehoord en gezien hadden.
Evengoed zijn de ‘tekenen en wonderen’ een essentieel deel van de missie. Het is zelfs opvallend dat Lucas er in zijn deel 1 (het evangelie) nauwelijks van spreekt en dan nog in negatieve zin (11:29), maar dat het in zijn deel 2 (Handelingen) schering en inslag is, vgl. 4:30, 5:12, 6:8, 8:13, 14:3, 15:12.

vs 44v: de woorden uit onze tekst “ze vormden met elkaar een gemeenschap” duiden allereerst op deze delende gemeenschap. Ze bleven bij elkaar en ze deelden alles. Een en ander is uiteraard al een aparte studie waard. Er staat nergens waarom je je bezit moest delen, het stond kennelijk in hun hart geschreven. Het is zeer verwant aan Johannes’ dooponderwijs (Lucas 3: 10-14) maar die moest het de soldaten en de tollenaars nog apart uitleggen. Het is ook verwant aan de gebruiken in Qumran, met dit verschil dat het daar verplicht was, dat je een proeftijd had en dat het in de sfeer van de reinheid zat. Lucas herhaalt de beschrijving in 4: 32-35, vlak voor de clash rondom Ananias en Saffira. Terzijde: als de eerste gemeente bestond uit agrariërs dan was het niet zo handig om je akkers te verkopen en dus je baan op te geven. Maar als het, zoals de setting doet vermoeden, vooral rentenierende Joden uit alle windstreken waren die “een stuk grond” hadden om in heilige grond begraven te worden, dan spreekt het des te meer. Dan spreekt het trouwens ook van het nieuwe besef dat we de Messias niet terug verwachten op één berg in Jeruzalem, maar op heel de aarde die zijn rijksgebied is…

vs 46: dit heb je nodig als uitleg bij het andere element van onze tekst, ze “braken het brood”. Kennelijk is de situatie: ze kwamen trouw (daar heb je weer: proskaterein) en eensgezind in de tempel bij elkaar en daarna aten ze bij de mensen thuis. Voor ‘tempel’ wordt het woord hiëron gebruikt, dat is het hele complex, en niet het naos, het eigenlijke tempelhuis. Zo te zien ging het, 3:11 en 5:12, om de zuilengang van Salomo, dat is de enorme rand van het complex. Daarna waren ze bij elkaar thuis, waar ze het brood braken en hun maaltijden gebruikten. Dat klinkt als twee dingen die ze deden, samenhangend maar van elkaar onderscheiden. Je kunt “brood breken” wel als pars pro toto voor de hele maaltijd zien, maar je ontkomt toch niet aan de indruk dat “brood breken” op de Maaltijd met een hoofdletter slaat; Lucas gebruikt het woord klasis ook bij de ontmoeting met de Emmaüsgangers, Lucas 24:35.

vs 47: het was een gouden tijd, die in menig opzicht later aan diggelen ging. Als de lofzang verstomt dan ligt dat aan onszelf. Als je niet meer in de gunst van het volk staat maar vervolgd wordt, dan kon dat wel eens gevolg van je trouw aan de Heer zijn. Als de gemeente niet meer uitgebreid wordt met mensen die gered willen worden, dan legt dat een open vraag op tafel: heeft de Heer de kandelaar weggenomen, of hebben wij het licht zo verduisterd dat het mensen niet inspireert om gered te willen worden?

Inzoomen op vs. 42

De NBV-vertalers leggen uit: “De in de brontekst gebruikte constructie benadrukt het voortdurende karakter van de gebeurtenis. De continuïteit van het gedrag van de bekeerlingen wordt in dit vers weergegeven met ‘trouw’, een woord dat in Handelingen 2:46 wordt herhaald om het verband tussen deze beide verzen te doen uitkomen”.

NBG51 vertaalde: “En zij bleven volharden bij het onderwijs der apostelen en de gemeenschap, het breken van het brood en de gebeden.” Het mooie daarvan is dat het woord proskaterein, volharden, uit de brontekst zo herkenbaar is als het hoofdwerkwoord. Droom niet van een ideale begintijd want vanaf dag 1 was het een kwestie van volhouden, volharden. Trouw zijn en toegewijd, dus. Een nadeel van NBG51 was weer dat de verbinding met vs 46 onzichtbaar bleef, waar namelijk hetzelfde “volharden” wordt gebruikt, of te wel “trouw” in NBV.

Het is trouwens nog mooier: de opvallende combinatie “proskaterountes homothumadon” (eendrachtig volharden) in vs 46 komt letterlijk uit 1:14, ze bleven allen eendrachtig volharden in het gebed. Dus het zaadje is in stilte gelegd door een groepje mensen dat in een zaaltje eendrachtig en volhardend bleef bidden. De vrucht is geoogst met duizenden bekeerlingen die volhardend en eendrachtig samenkwamen in de tempelgalerij. En daar tussenin staat de beschrijving van de gemeente, werk van Christus door de Geest, waarin een en ander uitgewerkt wordt in vier aspecten:

trouw aan het onderricht van de apostelen – de basis van de kerk vormen de apostelen die de Opgestane zelf gezien hebben. De uitdrukking betekent niet alleen dat ze de leer (didache) handhaafden maar vooral ook dat ze ermee bezig bleven, eerst door naar de apostelen zelf te luisteren en later door er elkaar over te vertellen. Trouw gaat niet vanzelf, het is van volhouden.

ze vormden met elkaar een gemeenschap – zichtbaar en tastbaar in het delen van goederen, maar deze koinoonia werd gedragen door de gemeenschap van geloof met Christus.

ze braken het brood – teken en zegel van de gemeenschap met Christus en met elkaar. Een en ander had de diepte van de Maaltijd van de Heer, en de volheid van een volledig maal, eenvoudig en vol vreugde.

ze wijdden zich aan het gebed – zoals het allemaal met gebed begonnen was in het bovenvertrek en nu was het uitgegroeid tot een fenomeen in de tempel, maar juist daarom bleef het nodig dat mensen zich wijdden aan het gebed, dat ze ook in dat opzicht volhielden.

Tips voor de prediking

Het beschreven signalement van de gemeente is zó mooi, dat je moet uitkijken voor de valkuil om het zo schitterend te maken dat het onbereikbaar wordt. Wat helpt is de notie dat het ook toen om volhouden ging. Je kunt overwegen om openlijk te bespreken dat het ook toen gauw fout ging, maar dan moet je weer uitkijken voor cynisme. Want met alle lek en gebrek heeft het toch gewerkt: in culturen waar geen christendom is (geweest), daar is geen gehandicaptenzorg.

Andere valkuil is om het exclusief kerkelijk te maken. Het gaat hier wel over de eerste gemeente maar bovenal om christelijke gemeenschap. Trouw en toegewijd zijn ligt breder, denk bijvoorbeeld aan je dagelijks werk. Hoe werken deze noties daar door?

En heel het toegewijd zijn – vermijd om het als een nieuwe last op ieder individu te leggen, maar veeleer als uitdaging voor de hele gemeenschap, mogelijk met vormen waarin je het kunt beoefenen: trouw naar de Bijbel luisteren, volhouden in gemeenschap, je tafel delen met anderen, en plaats maken voor toegewijd gebed.

Ten slotte en ten overvloede: alle boven besproken details zijn werk voor de keuken – teveel ervan doorgeven maakt het onverteerbaar en te weinig Bijbelse achtergrond maakt het te mager. Zegen gewenst op de roeping van de verkondiging.

Willem Smouter, Apeldoorn.

Het ergste wat je kan gebeuren dat is toch, als de hemel van koper lijkt te zijn. Als het dicht zit, potdicht naar boven . . . → Lees verder: Een steen bij een ervaring zetten]]>

Vandaag was de preek over de droom van Jakob: Genesis 28: 10-22. Hieronder na te lezen, of klik op Chagall’s verbeelding van de Jakobsladder…

Het ergste wat je kan gebeuren dat is toch, als de hemel van koper lijkt te zijn. Als het dicht zit, potdicht naar boven toe. Met je gebeden kun je God niet bereiken en God kan met zijn zegen jou niet bereiken, zo lijkt het. Dat is toch vreselijk? Kom tot ons, scheur de hemelen, Heer! – zo staat er in één van de Gezangen. Ja, zo voelt dat toch wel eens? Natuurlijk vooral wanneer je in de narigheid zit. Als de problemen je over het hoofd groeien. En hoe komt dat dan, dat de hemel gesloten lijkt te zijn? Nou ja, door de problemen natuurlijk waar je in zit. Door die deken van wanhoop die overal overheen ligt. En, ja, misschien ook wel door je eigen schuld. Zoiets zit er toch óók vaak achter? Maar dat maakt het er niet eenvoudiger op. Ook al heb je zelf schuld, dan kun je dat meestal nog niet even ongedaan maken, dus de boel blijft dicht.

Wat is het dan onvoorstelbaar rijk als God je iets laat zien. Een glimp van de zon, een straal licht die dwars door de wolken heen breekt. Als Hij de hemelen open scheurt. Zoiets is het wat God Jakob liet ervaren, toen hij daar lag op die steen in Bethel. Een droom die van God kwam, een blik in de open hemel. Engelen die omhoog en omlaag klimmen, machtig is dat!

Als je vandaag iemand hoort vertellen over zo’n ervaring, dan kijken wij daar soms een beetje vreemd tegenaan. Ik had het er pas nog met iemand over. Van die mensen voor de EO, zei hij, die dan vertellen over een stem die ze gehoord hebben, of over een bijzondere uitredding, dat vind ik altijd een beetje zweverig. Van die speciale ervaringen, is dat iets voor heel ver gevorderden? Dat hoorde je vroeger wel, van de heel ingewijden die dan iets van een stem wisten te vertellen. En dat betekende dat alle anderen er nog lang niet waren.

Is het zoiets met Jakob, is hij zo’n gevorderde gelovige die bovenaan de top staat? Welnee, mensen, natuurlijk niet! Het is eerder omgekeerd: Jakob zit helemaal stuk, hij zit juist helemaal onderaan de ladder van gelovigen! Ga maar na: Jakob is op de vlucht bij zijn ouders vandaan. Hij moet vluchten voor de wraak van zijn broer Esau en is een paria in zijn eigen land. Hij had nog gezwaaid naar zijn moeder, maar de angst klemde hem zijn keel dicht. Zou hij op tijd zijn met z’n vlucht? Z’n vader lag al op sterven en die zou hij niet terug zien. Zou hij zijn moeder ooit nog ontmoeten? Het was een ellendige vlucht. En daar kwam natuurlijk nog bij: het was allemaal zijn eigen schuld. Hij had de vlucht aan zijn eigen slimmigheid en bedrog te danken! Zijn eigen blinde vader had hij bedrogen en zijn eigen broer had hij tegen zich in het harnas gejaagd, het was een warnet van ellende. Net als het ergste scenario wat ik in het begin beschreef: dat je in de sores zit, maar het is nog je eigen schuld ook. En ook voor hem gold: hij kon wel weten dat het zijn eigen schuld was, maar dat loste niks op want hij kon het niet ongedaan maken. En zo was Jakob op reis naar heel ver weg, en het werd avond en hij legde zich te slapen met zijn hoofd op een steen.

Als je in zo’n situatie gaat slapen en je gaat dromen, nou, ik hoef u niet te vertellen wat dat voor droom wordt. Dan spoken alle angsten van overdag nog eens een keer rond. Maar juist op die dag, in die nacht, kreeg Jakob een droom die van de Here God kwam. En wat hij zag in zijn droom, wel, wat een héérlijke boodschap was dat! Hij zag, nou ja, hij zag vooral een open hemel. Hij zag een ladder die tot aan de hemel reikte, en engelen Gods die omhoog klommen en langs de ladder naar beneden daalden. En bovenaan de ladder, ja, echt, dat was God zelf. Zomaar te zien en te bereiken. Engelen gingen omhoog en omlaag. Dus: ze hoefden niet eens eerst naar beneden gestuurd te worden, nee, ze waren al bij Jakob. En er was echt contact, echte communicatie tussen Jakob en God. Engelen zijn boodschappers en op de trap naar boven namen ze al Jakob’s zorgen en verdriet, zijn schuld en wroeging mee naar God toe. En op de trap naar beneden namen ze genade en vrede mee van God voor zijn kind Jakob. Een trap naar boven en een trap naar beneden, het gebed stijgt op en de zegen daalt neer. Dat zag Jakob in zijn droom, en het was geweldig.

En daarbij hoorde hij ook nog de stem van God: “Ik ben de Here, de God van uw vader Abraham en de God van Isaak; het land waarop gij ligt, zal Ik aan u en aan uw nageslacht geven. En zie, Ik ben met u en Ik zal u behoeden overal waar gij gaat, en Ik zal u wederbrengen naar dit land, want Ik zal u niet verlaten, totdat Ik gedaan heb wat Ik u heb toegezegd”. En door die woorden werd het prachtige beeld van de trap naar de hemel vast gemaakt, bevestigd door de belofte van God, die veel sterker is dan een droom kan zijn.

En toen werd Jakob wakker. En eigenlijk kwam het mooiste pas toen Jakob wakker was. Want ja, toen bleek de boodschap overgekomen te zijn. Want toen Jakob was ontwaakt, toen zei hij: “waarlijk, de Here is aan deze plaats, en ik heb het niet geweten”. Daar gaat het om. Het gaat niet om de droom, het gaat om het echte leven. Het leven waarin èn door zijn ellende èn door zijn schuld de hemel gesloten leek en Jakob alleen. En wat God in de droom laat zien, dat is bedoeld om zijn ogen te openen voor de werkelijkheid: er is wèl een open hemel, er zijn engelen om je heen en er is een trap omhoog en een trap omlaag: jouw klachten, je wroeging en je spijt, die bereiken God en zijn zegen daalt op je neer.

Zult u Jakob daarom niet teveel op een voetstuk zetten en ook de mensen niet die vandaag over zo’n ervaring met God spreken? Daar zit niks zweverigs in; het is juist zo volkomen nuchter. Wat de droom uitbeeldde, dat is precies hetzelfde wat Jezus ons leert: wees niet bezorgd over de dag van morgen; kijk naar de vogels, ze zaaien niet en maaien niet en toch voedt uw hemelse Vader hen. Kijk naar de leliën en naar het gras en bedenk: God zorgt nog veel meer voor jou. Dat is wat Jakob eigenlijk wel wist, maar ja, het was weg gezakt, of liever: begraven onder zijn zonden en wonden. En de woorden die Hij hoorde van God, dat was toch wat zijn moeder hem al geleerd had en wat zijn vader hem nog had gezegd bij het afscheid, de belofte van het verbond: God, de Almachtige zegene je en behoede je. Hij zal je veilig terugbrengen in dit land, dat Hij ons en onze vaderen beloofd heeft. “Ik ben met u”, het is de belofte die wij kennen in de naam van onze Here Jezus Christus. Immanuël heet Hij, dat betekent “God met ons”, en dat is waar het in alle moeite en verdriet om gaat.

“Ik ben met u alle dagen” – dat heeft God beloofd en daarom mag je je daaraan vasthouden. Maar soms zijn we dat zo ontzettend kwijt, dat God iets extra’s nodig heeft om erdoor heen te breken. En zullen we daar onze ogen ook vandaag voor open houden? Want God is niet veranderd sinds de dagen van Jakob!
Nou ja, we hoeven dat niet letterlijk af te meten. Wij slapen niet meer met ons hoofd op een steen en God hoeft niet meer precies zo door een droom te spreken. Maar nog altijd is Hij een God die leeft en die spreekt! Nu we het over een droom hebben, denk ik aan een overleden broeder. Toen ik hem leerde kennen, was hij al doodziek. Zijn leven had je kunnen samenvatten met het woord “weglopen”. Weg van God en weg van de mensen die van hem hielden, net als Jakob dat deed. En toen kreeg hij ook nog het bericht van zijn dodelijke ziekte. Bij één van m’n bezoeken vertelde hij me, hoe God hem toen in een droom, heel helder, de film van zijn leven had laten zien. Alles ging aan hem voorbij, en hij hoorde hoe God juist in heel dat leven bij hem was geweest en hem geholpen had. En daar, in zijn zieken-kamer, wist hij ineens net als Jakob: “Waarlijk, de Here is aan deze plaats en ik heb het niet geweten”. En God heeft hem veilig thuis gebracht in het land dat Hij onze vaderen al beloofd heeft.

Maar het hoeft niet door een droom te zijn. Er zijn ook andere manieren, waarop in ons leven plotseling de hemel open gaat, juist op het moment dat je aan de bodem zit en waarop je dat ook eerlijk toegeeft. Dat kan gebeuren door een woord uit de Bijbel, het kan gebeuren door een bijzondere verhoring, door een wonderlijke ingreep van God. Een van onze jongeren, die door God heel bijzonder geholpen is, zei tegen me: ik was altijd boos op God en nu weet ik pas dat Hij me toen al had willen helpen. Dat is nu precies wat er in onze tekst staat: “Waarlijk, de Here is aan deze plaats en ik heb het niet geweten”.

En nou komt er iets belangrijks: wat doen we met zulke ervaringen? Dat is een belangrijke vraag, want weet u: een droom duurt niet eeuwig en na een rijke verhoring kunnen moeilijke tijden komen. Jakob heeft jaren voor Laban moeten werken, waarbij hij keer op keer bedrogen werd. Dan droomde hij heus niet elke nacht zo mooi. Dus wat doe je met een ervaring van God? Ik garandeer u: als je er niets mee doet, dan gaat zelfs het grootste wonder uiteindelijk de mist in. Zoals we net zongen: “O God, hoe snel vergeet men zijn bevrijding. Blijdschap valt licht ten offer aan ontwijding”. Dat is bittere realiteit. We vergeten zoveel van Gods wonderen. Zou het kunnen zijn, dat er ook hier mensen zijn, die ooit zó door God geholpen zijn dat ze de open hemel zagen, en dat ze het nu… vergeten zijn? Zou dat kunnen, zou dat misschien zelfs… vaak gebeuren? Dat is toch eigenlijk heel erg!

Weet u wat Jakob deed? Hij deed twee dingen. In de eerste plaats loofde Hij God voor deze wonderlijke droom. En in de tweede plaats, toen het dag geworden was, toen nam hij de steen die hij onder zijn hoofd gelegd had, stelde die tot een opgerichte steen en goot er olie bovenop. Mag ik het simpel zo zeggen: hij maakte er een monument van. Hij legde het vast voor altijd. En dat vind ik zo’n kostbare les. Hij zette er een steen neer. Hij markeerde de ervaring van een open hemel en later is hij er nog meer dan eens gaan kijken, met zijn familie. Wat voor opgerichte stenen zetten wij neer? Daar zouden we eens over moeten denken, hoe zetten wij een steen neer bij een ervaring van God? Zodat je het zelf niet vergeet en het met anderen kunt delen. Zou je het bijvoorbeeld niet op kunnen schrijven, in een brief aan God of in een brief aan de gemeente? Iets wat je bewaart, wat je later weer terug vindt als de dromen heel anders zijn en je bij Laban moet werken. Dat je dan terug kunt vallen op die zekerheid: “Waarlijk, de Here is aan deze plaats en ik heb het niet geweten”.

Weet u, misschien zou ik nu Amen kunnen zeggen. Een sprookje zou nu afgelopen zijn. Er zijn grote problemen, maar als de goede fee gesproken heeft, is alles goed. Als het een sprookje was, dan kon u nu naar huis. Maar het is geen sprookje wat ik u vertel. Het is de echte werkelijkheid. De werkelijkheid van Jakob en die van ons. En daarom heb ik nog even uw aandacht nodig voor het slot van de tekst. Heel eerlijk gezegd is dat slot niet zo erg mooi. Want nou moet je Jakob horen nadat de steen is opgericht. Dan gaat hij zeggen: “Indien God met mij zal zijn, en mij behoeden zal op deze weg, die ik ga, mij zal geven brood om te eten en klederen om aan te trekken, en ik behouden tot mijns vaders huis wederkeer, dan zal de Here mij tot een God zijn”. Wat zullen we nou hebben? Gaat Jakob nu een beetje handelen met God? Indien God dit en dat. Als Hij met me zal zijn en als Hij mij zal behoeden, en eten geven en kleding en een behouden thuiskomst, dan… dan pas zal de Here mij tot een God zijn.

Kun je dat nou maken na zo’n geweldige openbaring? Is dat nou mooi? Nee, het is niet mooi. Een onvoorwaardelijk vertrouwen zou mooier zijn geweest. Het is niet mooi, maar het is zó echt. Dat kennen wij toch ook, na de prachtigste verhoringen van gebeden, na wonderen zelfs: blijdschap en dankbaarheid, jazeker, maar toch ook het gevoel van: ik moet nog zien. Aan de geschiedenis van Jakob kun je zien, dat daar bij God plaats voor is. Als je maar vasthoudt wat God wèl gedaan heeft. Want het gaat uiteindelijk om de belofte van Gods verbond, bij die eenvoudige werkelijkheid wil de Here ons terugbrengen. En soms hebben we daar wat extra licht bij nodig. Zullen we onze ogen ervoor openhouden?

Amen

Een treiterende collega verziekt je werkplezier. Je hebt ruzie met je beste vriendin en je wilt haar nooit meer zien. Boosheid, wrok. Wie kent het niet? Wrok, vastgeroeste boosheid, is schadelijk . . . → Lees verder: Wrok in Reveil]]>

Vandaag verscheen in Maandblad Reveil een bewerking van mijn preek over wrok, gebaseerd op Efeziërs 4: 30 en 31.

Een treiterende collega verziekt je werkplezier. Je hebt ruzie met je beste vriendin en je wilt haar nooit meer zien. Boosheid, wrok. Wie kent het niet? Wrok, vastgeroeste boosheid, is schadelijk voor relaties. Ook voor je relatie met God. Door wrok merken mensen niets (meer) van de Heilige Geest, althans volgens dominee Willem Smouter.

Vastgeroeste boosheid
Wrok is niet hetzelfde als boosheid. Er is niets verkeerd aan kwaad worden, maar bij wrok zijn deze gevoelens vastgeroest. In de Efezebrief (zie NBV-tekst) wordt een opsomming gegeven van vele dingen die niet horen bij het leven als christen. Wrok wordt als eerste genoemd. Heeft dat soms een reden? Het grote verschil is dat je bij die andere zonden vaak diep in je hart wel weet dat je fout zit. Wrok is een verraderlijke zonde, het is de zonde van mensen die gelijk hebben. Bij veel mensen met wrok is hen werkelijk erge onrecht aangedaan. Ze hebben het volste recht boos te zijn en om vast te houden aan hun boosheid. Je merkt dan ook niet dat je zonde doet. Of eigenlijk merk je het wel. Want bij wrok heb je zelf wel gelijk, maar ‘de duif’ is weg.

Duif
Het verhaal van de duif, de Heilige Geest, begint met de doop van Jezus in de Jordaan. God zegt tegen Johannes de Doper: als je ziet dat de duif op iemand neerdaalt en daar blijft rusten, dan is dat degene die zal dopen met de Heilige Geest. Dat is de Gezalfde, de Christus. Als Jezus door Johannes wordt gedoopt, daalt de volheid van de Heilige Geest op Hem neer. God zegt: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in jou vind ik vreugde.’ Dat zegt God ook tegen ons!

Johannes is zo onder de indruk dat de duif op Jezus blijft, dat het een gouden draad door heel zijn evangelie en zijn brieven is geworden. Hij schrijft ook hoe je blijvend bij Hem kan zijn. Jezus zegt: wie mijn lichaam eet en mijn bloed drinkt, die blijft in mij en ik in hem. Straks als ik weg ben dan komt de Heilige Geest, de geest van de waarheid. Jullie kennen hem want Hij woont in jullie en hij zal in jullie blijven. Ook zegt Johannes: Als je de haat toelaat in je leven, kan je de vrede van God niet blijvend in je hebben. De Geest kan dus blijkbaar bij je komen maar ook weer weggaan.

Wie past zich aan
Een jong zendingsechtpaar, pas getrouwd, mocht voor het werk van de Heer naar Jeruzalem. Ze kregen daar een huisje om in te wonen. ’t Was niet zo groot maar wel een mooie plek. ‘Wat is dat toch bijzonder,’ zeiden ze, ‘dat wij een huis in Jeruzalem hebben!’ Op een dag zagen ze iets heel moois: een duif had z’n nestje dicht bij hun huis gebouwd. ‘Wat prachtig,’ zeiden ze,’we zijn in Jeruzalem, we mogen werken voor de zending én we hebben een duif bij ons in de buurt!’ Wel merkten ze iets geks: zodra er lawaai was, ze tegen elkaar schreeuwden, ruzie maakten was de duif door de herrie spoorloos verdwenen. Na een tijdje was de duif er weer. Maar als dan ineens weer iemand flink met de deuren sloeg, was ie weer weg. Soms was het beestje dagenlang afwezig. Ze begrepen natuurlijk ook wel: als we zo doorgaan, is de duif op een dag echt weg en komt niet meer terug. Ze wilden beiden zo graag dat de duif bleef. Maar hoe? ‘Tsja,’ zei de man, ‘ik denk dat er twee mogelijkheden zijn: of die duif past zich aan aan ons, of wij gaan ons aanpassen aan de duif!’ Na deze constatering veranderde er veel bij dit echtpaar. En is het hen gelukt een plek te creëren waar de duif wilde blijven.

Stempel
Zo zit het ook met Heilige Geest in ons leven. Moet ‘de duif’ zich aanpassen aan ons of wij aan Hem? In Efeziers 4 staat: ‘Maak de Heilige Geest niet bedroefd, want Hij is het stempel waarmee u gemerkt bent voor de dag van de verlossing.’ Kun je de stempel van God dan kwijtraken? Een ieder die gelooft in Jezus Christus heeft de Heilige Geest. Je hebt de stempel, je bent van God. Dat is niet zomaar weg, daar mag je altijd weer op terugvallen. Evengoed staat er: ‘maak Gods Geest niet bedroefd’. De Geest is een schuwe duif. Als je hem bedroefd maakt, is ie weg. Daarom: onderzoek de wil van de Heer, zodat je de Geest niet kwijtraakt.

Waar wrok woont, wijkt de Geest
Toch is het een lastig dilemma. Er zijn mensen die zo’n terechte wrok hebben over wat hen is aangedaan en nog dwars zit. Is het niet hard als je zegt: dat is jouw zonde, je moet die wrok wegdoen. Kan God hen niet troosten ín hun wrok? Nee, dat kan niet. Want: waar wrok woont, wijkt de Geest. ‘Bedroeft de Geest van God niet en laat alle wrok en boosheid en bitterheid varen.’ (Ef. 4: 30) Je raakt de stempel van God niet kwijt als je wrok in je hart hebt. Wel mis je de vrede van God die alle verstand te boven gaat.

Er zijn twee mogelijkheden: óf God moet zich aanpassen óf jij. Als jij je aanpast, mag je de vrede ervaren die zo kostbaar is. Gelukkig stelt God niet als voorwaarde dat je eerst perfect moet zijn en dat Hij dan pas komt. Gods Geest is krachtig en wil je helpen die boosheid te verjagen. Het is wel nodig dat je erkent dat het er zit. Want wie met wrok zit en het niet toegeeft, kan niet genezen worden. God kan namelijk niet iets bij je weghalen als jezelf niet erkent dát je het hebt. Heb je bijvoorbeeld wrok naar je ouders, je kinderen, je collega, misschien tegen God of tegen de kerk: dan moet dat weg. Niet ooit eens een keer maar doe het nu. Doe dat in gebed. Want dat kun je niet op eigen kracht. Gods Geest is machtig en kan je aanraken.

Iets om te bidden:
Goede God, er is niets waar ik meer naar verlang dan naar de vreugde en vrede die U alleen me geven kunt, door uw Geest. Er zijn wel dingen die mij vreselijk dwars zitten en ik denk dat ik gelijk heb (of: en ik denk dat ik geen gelijk heb – al naar gelang), maar mijn boosheid is vastgeroest tot wrok. Heer, ze zeggen dat ik het moet loslaten. Maar als ik het loslaat, mag ik het dan in uw handen laten en verder aan u overlaten? Kom met uw Geest en doe uw werk in mij. Alstublieft. Amen.

Bewerkt naar een preek van Willem Smouter
Greet Dwarshuis

Als het in de kerk over zonden ging, werden daar vanouds seksuele zonden mee bedoeld. Niet zozeer wat je met je financiën doet. Vroeger gebeurde het nog wel eens dat iemand voor in de kerk schuld moest belijden. Dat was zelden om op te biechten . . . → Lees verder: De rijke man en de arme Lazarus]]> Preek over de gelijkenis uit Lukas 16: 19-31

Als het in de kerk over zonden ging, werden daar vanouds seksuele zonden mee bedoeld. Niet zozeer wat je met je financiën doet. Vroeger gebeurde het nog wel eens dat iemand voor in de kerk schuld moest belijden. Dat was zelden om op te biechten dat hij een vrek was of een gokker. Het ging vaker over, laten we me maar zeggen, dat er te vroeg een baby’tje op komst was. Opvallend is het dat het bij de Here Jezus andersom ligt. Hij heeft het meer over geld dan over seks. Wat doe je met je geld. Daar heeft Hij het vaak over. B.v. de gelijkenis van de ‘Rijke Dwaas’ of de ‘Rijke Jongeling’,die graag de Here Jezus had willen volgen, maar z’n geld zat er tussen. Dat is zo vaak zo, dat het geld er tussen zit.

Net als bij Levi de tollenaar. had ook wel achter Jezus willen aan gaan, maar hij kon niet weg. Z’n geld; hij moest geld innen. De gelijkenis over de Onrechtvaardige Rentmeester, of dat Jezus waarschuwt voor de hebzucht. Of zelfs dat Hij zegt:”Wee u gij rijke, want u hebt alles al wat u nodig hebt”

In het evangelie gaat het hier vaak over. En misschien geeft het wel eens een ongemakkelijk gevoel, als het over dat onderwerp gaat. Misschien zo van, ze gaan me toch geen geld uit mijn zak kloppen? Maar ook als je bereid bent om te geven en niet te beroerd bent om ergens aan bij te dragen, kun je denken; waar ligt de grens van geven?

Vandaag gaat de gelijkenis over rijk en arm. Een van de kwesties die door alle tijden en alle plaatsen gespeeld hebben: rijkdom en armoede. Er was een rijke man en een arme Lazarus. Zo rijk de rijke man aan het begin was, zo ontzettend stuk zat hij later; in de eeuwigheid. Het is een radicaal verhaal. Niet van “geld maakt óók niet gelukkig”. Wat wij graag willen horen, dat iemand met veel geld, vaker gescheiden is dan wij – of zo. Maar Jezus is veel radicaler; hier komt hemel en hel bij te pas. Dat is niet niks. Ik kan het niet helpen om dan gelijk te denken: ‘aan welk kant zit ik dan’? Nu en straks in de eeuwigheid? Als ik voor mijzelf spreek, dan is het toch wel gauw duidelijk, dat ik niet die arme Lazarus ben. Want zie je dat voor je: Lazarus, liggend, bedelend, onder de zweren, smerige honden die aan hem likken en hij maar denken “kan ik niets mee pikken van het eten, daar”.

Bedelaars. Mensen gaan ver op vakantie. Misschien hebt u ze wel gezien tijdens uw vakantie. En misschien hebt u er wel een ongemakkelijk gevoel bij gehad. Hoe moet je dit allemaal oplossen?

Als ik kijk aan welke kant ik zit, dan ben ik toch niet zo’n bedelaar. Natuurlijk ben ik die rijke man ook niet helemaal, maar dat lijkt er meer op. Ik ben wel niet in purper gekleed, maar als mijn kleren versleten zijn, kan ik wel nieuwe kopen. Ik ben op vakantie geweest. Ik heb een dak boven mijn hoofd. Wat zijn we rijk met elkaar!

Het ongemakkelijke voor mij bij deze gelijkenis is de vraag: wat heeft deze rijke man nu verkeerd gedaan? Het kan toch niet zo zijn dat iedereen boven een bepaald bruto inkomen naar de hel zal gaan en iedereen met minder inkomen naar de hemel? Er moet toch ook iets anders zijn.

Wat is er mis met die rijke?

Wat ik me dan eerst afvraag is: hoe komt die man aan al dat geld? Door bedrog, diefstal of onrecht? Maar er is geen enkele aanwijzing die hier op wijst. Net als bij de gelijkenis van die Rijke Dwaas, waar Jezus expres gekozen heeft voor iemand die er niets aan kon doen dat hij rijk werd. Het land van een man had veel opgebracht. Daarom was hij rijk. Het hoeft dus helemaal niet zo te zijn dat het slecht met hem afloopt omdat hij misdadig aan zijn centen gekomen is. Wat dan wel?

In een ouder commentaar las ik dat misschien zijn probleem z’n oppervlakkig leven was. Dat hij aan geen hogere dingen of eeuwigheid dacht. Tegenwoordig zeggen we dat hij te materialistisch was; hij denkt alleen aan zijn geld. Maar ook dat is het niet.

Want, dat moet ik er bij zeggen, in eerste instantie is deze gelijkenis van Jezus gericht tegen de Farizeeën . Want hij is over geld gaan praten toen de Farizeeën, die zo geldzuchtig waren, dit hoorden en hun neus voor Hem ophaalden. Daar gaat het Jezus om.

Die Farizeeën moeten zichzelf herkennen in die Rijke. En voor hen gold niet bepaald dat ze niet aan hogere dingen of de eeuwigheid dachten. Want daar dachten ze de hele dag aan. En ze waren ook niet materialistisch. Ze hadden van die maaltijden waar veel gepraat werd over hogere gedachten, dus dat zat wel goed.

Maar wat was het dan? Misschien dat hun maaltijden overdadig luxe waren? Altijd schitterende feesten. Dat dat gewoon niet goed kon wezen. Daar heeft het wel wat mee te maken. Dat werd door Jezus wel uitvoerig ‘geschilderd’. Dat de Rijke Man gewend was zich te kleden in purperen gewaden (eigenlijk een koninklijk gewaad). Dat hij dagelijks uitbundig feest vierde. Ja, dat is inderdaad wel getekend om zijn overdadige luxe te laten zien.

Maar om het beetje preciezer te zeggen wat er met deze man fout was; dat was die arme man aan zijn poort. Zijn beschuldiging lag aan zijn poort. Met zijn zweren doet de arme een beroep op een ieder die wat heeft. Zeker op vrome mensen die het goed gaat; dat ze er iets van willen delen. Zoals de apostel Johannes dat later zegt over mensen die het best kunnen missen en wat doe je ermee. Hij zegt hierover in 1 Joh. 3 vers 17: ‘Hoe kan Gods liefde in iemand blijven, die meer dan genoeg heeft om van te bestaan, maar zijn hart sluit voor een broeder of zuster die hij gebrek ziet lijden’. Zie je dat; zijn hart sluit…

Zijn beschuldiging ligt aan de poort. En van daaruit gaat het hele verhaal betekenis krijgen. Hier moet je nog iets bij bedenken, wat niet in de Bijbel zelf staat, maar wat we weten uit oude rabbijnse geschriften van die tijd. Dat Jezus hier een bekend verhaal gebruikt en er een eigen draai aan geeft. De Farizeeën en schriftgeleerden, van die tijd, die kenden dit verhaal van zo’n rijke en arme en met zo’n begrafenis die zo verschillend is en dat het dan een eeuwige afloop heeft die alles goed maakt. Maar weet u: zij kenden het eigenlijk anders. Zoals het verhaal van die rijke en arme en in acht verschillende versies bekend is uit rabbijnse bronnen, kwam het hier op neer: er was een rijke tollenaar en een arme schriftgeleerde. En allebei stierven ze. Die rijke tollenaar werd met alle pracht en praal begraven. En die arme schriftgeleerde werd gewikkeld in een matje en in de woestijn gelegd. En iemand ziet dat en klaagt tot God: ‘is er dan geen loon voor Israël dat zo’n rijke tollenaar enz…’

En dan wordt hem getoond dat het in het hiernamaals andersom is.

Zoals Jezus vaak een voorbeeld ontleent aan wat je kunt zien om je heen, zo gebruikt Hij hier dit verhaal, dat bekend was. Alleen Hij gaf er een fatale draai aan. Want Jezus maakte van die rijke man geen tollenaar, maar een keurige man die net zulke overdadige feesten geeft als de Farizeeën.

En voor het geval zij dachten dat zij nog bij die armen in te delen waren, maakte Jezus dat verhaal nog een beetje mooier door te vertellen dat die arme puur onrein is; hij heeft zweren (geen Farizeeër zou hem aanraken) en de honden likken aan hem. Honden zijn, in die wereld, het toonbeeld van onreinheid. De Here Jezus dikt het verhaal aan tot het verhaal van een arme man met zweren die geen farizeeër aan zou raken. Maar die arme man heet wel Lazarus.

Dat is wat! Weet u dat nergens in de gelijkenissen een mens ooit een naam krijgt? Behalve deze man: Lazarus. Wat betekent: God is mijn hulp.

Wat Jezus hier doet is eigenlijk de hele boel op z’n kop zetten.

En dat is wel eens nodig mensen. Dat hebben wij ook wel eens nodig. We weten altijd zo goed te zeggen, dat is goed en dat niet, maar wat telt er nu eigenlijk? Wat is belangrijk voor de troon van God en het Lam.

Antwoord: niet de vroomheid van de Farizeeën. Niet de leer van de Gereformeerden. Of de praise van de evangelischen. Maar of je hart open staat voor mensen om je heen; voor wie aan je poort is.

Ik moet nu denken aan broeder Geuchies, toen hij nog jong was. Van hem weet ik dat hij samen met zijn vrouw An, gastvrij placht te zijn voor jonge mensen en dat hij goed kon luisteren. Natuurlijk zijn er ook wel andere dingen over hem te vertellen, maar daar gaat het niet over.

Maar als hij straks voor de troon van God staat, dan zal hij daar alleen behouden kunnen worden door het bloed van de Here Jezus. Daar is niets aan toe te voegen. Maar als Jezus met hem praat over zijn leven, dan kon het wel een zijn dat juist die dingen die ik noemde, blijken te tellen. Dat hij oog had voor mensen en kon luisteren naar mensen die misschien niet precies in het Gereformeerde ‘straatje’ pasten.

En zullen we dat nu eens laten gebeuren. Wat er in de gelijkenis gebeurde.

Alles een beetje op z’n kop laten zetten.

Al die dingen die we gewichtig vinden, tegenover je hart openen voor de mensen om je heen. Wil je dat nou eens proberen. Oog hebben voor wie er aan je poort is. Dat hoeft dan heus niet iemand met zweren te zijn. Maar het kan ook wel eens anders eruit zien. Het is ook een andere wereld waar wij in wonen. Hier kan die arme wel eens diegene zijn die één, twee of drie stoelen verder zit bij je in de kerk en die best wel inkomen heeft, maar die zo hunkert naar een beetje contact. Want in onze wereld is tijd, aandacht één van de kostbaarste dingen die er zijn. Misschien is het niet iemand in de kerk, maar zijn het je buren thuis. Of is het iemand die je op een andere manier tegen komt.

Maar is je oog en je hart daar voor open. En zeker, dan kan het ook over geld gaan. Dat je iemand helpt. En dan gaat het ook over de naaste ver weg. Want we profiteren tegenwoordig veel meer van de mensen ver weg; daarmee zijn ze ook veel meer onze verantwoordelijkheid geworden dan vroeger. Zeker dat hoort er allemaal bij. Vanuit die houding; die houding die de Here al zo lang, zo graag bij ons ziet. “Ik geef u een oud gebod, dat gij elkander liefhebt”. Dat had je al kunnen lezen in Mozes en de Profeten, zegt Abraham in de gelijkenis tegen de rijke man. We mogen het breder maken. We zien het in heel de bijbel. Is de bijbel nog niet genoeg om je te overtuigen?

Je hebt mensen die zeggen, jawel, jawel, maar ik weet niet hoor. Als God nou eens een wonder deed, dan zou ik wel natuurlijk wel geloven. O, ja??

Abraham zegt: “als ze Mozes en de Profeten niet geloven, dan geloven ze ook niet als iemand uit de dood opstaat”. En Jezus wist waar hij het over had.

De Here vraagt niet dingetjes van je, maar Hij vraagt jezelf. En Hij zal straks niet aan je vragen of je de hele wereld goed op orde had. Of alles goed deugde in je denkraam. Maar of je hart open was. Voor de gebrokene naast je.

Amen.

Goede Vrijdag – zo heet het vandaag. Wonderlijk eigenlijk. Want wat is er goed aan die vrijdag? Wat veel meer opvalt als je het leest is de slechtheid van de mensen. Een slechtheid waar ze allemaal bij betrokken zijn. Een slechtheid waar wij allemaal bij . . . → Lees verder: “In uw handen beveel Ik mijn geest”]]> Serie over de zeven kruiswoorden – Lucas 23: 46

Goede Vrijdag – zo heet het vandaag. Wonderlijk eigenlijk. Want wat is er goed aan die vrijdag? Wat veel meer opvalt als je het leest is de slechtheid van de mensen. Een slechtheid waar ze allemaal bij betrokken zijn. Een slechtheid waar wij allemaal bij betrokken zijn.
In het verhaal zijn het zowel de Joden als de Romeinen, zowel het gewone volk als de leiders. Denk aan wat er allemaal gebeurd is: Kajafas die tegen de regels in – omdat hij zo nodig moest opschieten – midden in de nacht Jezus veroordeelt en Pilatus die zijn handen in onschuld wast. En nog anderen naar wie Jezus heen en weer geschoven wordt. Goede vrijdag?!
Eén is hier goed en dat is Jezus.
Tegelijk maakt Goede Vrijdag deel uit van de Stille Week, zoals dat heet. Stil? Wat er gebeurt, is vol lawaai. Vol lawaai en vol geweld. Eerst het lawaai in de nacht als ze met stokken en zwaarden, daar in Gethsémané, op Jezus af komen. De soldaten die hem pakken, de geseling, het lawaai er om heen, het gesleep door de straat, de spijkers. Alleen al het lawaai van de mensen. De drukte van het publiek dat er omheen was. Hebt u gezien dat juist Lucas daar nogal de nadruk op legt, op dat publiek dat toegestroomd was? ‘De schare die toegestroomd was om dit alles te aanschouwen’.
Vind je dat niet een raar trekje? Er kwamen blijkbaar massa’s mensen op zo’n kruisiging af. Dat trok volle ‘zalen’ in die dagen, maar dan buiten. Wat een rare mensen zou je zeggen. Dat ze dit allemaal wilden zien. Lucas laat trouwens zien dat het die mensen wel wat deed. (vs. 48) ‘En al de scharen, die voor dit schouwspel samen gekomen waren, keerden terug, toen ze aanschouwd hadden, wat er geschied was, en sloegen zich op de borst’. Jazeker, het had hen wat gedaan. Het was een voorbereiding op de bekering op Pinksteren. Een stille week?! Er is er maar Eén die stil is en dat is Jezus zelf; die stil blijft onder de beschuldigingen, stil onder de geselingen, stil als een lam dat naar de slachtbank gaat.
En zo – als u het goede vrijdag wil noemen in stille week – dan kan dat alleen, als Jezus Christus centraal staat. Die Ene, die als Enige goed was en stil bleef als een lam dat naar de slachtbank gaat.

Jezus Christus staat voor ons centraal en dit jaar in de vorm van de zeven kruiswoorden. Om de zeven kruiswoorden te horen heb je de vier evangeliën nodig. Want er is geen één waarin ze allemaal staan. Iedere evangelist heeft zijn eigen belichting, zijn eigen manier van vertellen. Wat bij Lucas opvalt is, dat zijn beschrijving naar het eind toe steeds korter wordt. Hij vertelt ook steeds minder over wat Jezus aan het kruis gezegd heeft. Je krijgt de indruk dat bij hem de gebeurtenissen voor zichzelf moesten spreken. Zo vertellen alle evangeliën over de duisternis. Maar Lucas vertelt daar nog extra bij dat de zon verduisterd werd. Nou kan dat letterlijk genomen, in die tijd van het jaar, niet waar zijn. Niet een eclips zoals er letterlijk staat. Maar het is wel heel scherp aangegeven waar het om gaat. De zon maakt een eclips; de zon was weg – Gods goedheid die geen onderscheid maakt – de zon die over boze en goede schijnt, die is nu weg. Het wordt duister. Een helse duisternis. De zon weg, dat is gewoon “Mijn God, waarom hebt U Mij verlaten.”.

De volgende gebeurtenis is over het voorhangsel dat gescheurd wordt. Zowel Matheüs als Marcus vertellen dat het voorhangsel gescheurd is, maar Lucas doet iets bijzonders; die haalt het naar voren. Die vertelt het vóór het sterven van Jezus. En wel op het moment waarop Hij gezegd moet hebben: “Het is volbracht!”.
Begrijpt u dat dat nu ook precies de betekenis is van dat scheurende gordijn? Dat scheurende gordijn dat betekende inderdaad: het is volbracht! Heel de offerdienst van het oude testament – de tabernakel en de tempel – die zijn vervuld en die zijn volbracht. Zo spreken de gebeurtenissen dezelfde taal als de expliciete kruiswoorden in de andere evangeliën.
Het ging om het volbrengen van de hele offerdienst; die uiteindelijk ging om hoe je de toegang krijgt tot de troon van God, tot het paradijs.
Want daar gaat het om. Als het voorhangsel in de tempel gescheurd wordt, dan is dat het voorhangsel voor het Heilige der Heiligen. In het Heilige der Heiligen stond de ark en die beeldde het paradijs uit. Daarom stonden die cherubs ook op de ark. Die cherubs die na de zonde van de mens zeiden; ‘je komt hier niet meer in’. En ze stonden met een flakkerend zwaard voor de ingang van het paradijs, om de zondige mens tegen te houden. Zo is het ook. Je kunt als zondaar niet zomaar ‘heden met Hem in het paradijs zijn’.
En het bijzondere van wat God toen, in de woestijn, liet maken was dat Hij die cherubs zo liet bouwen, dat ze één geheel vormden met het verzoendeksel. Cherubs die geen flakkerend zwaar meer hadden maar die steeds keken naar – er is bloed gestort – het verzoendeksel. De zonde is betaald! Dat was iets heel kostbaars waar echter wel het voorhangsel voor hing. Het is er, maar het is bedekt. Heel het oude testament heeft zich ook afgevraagd: Ja, wat zal nu uiteindelijk onze zonden betalen. Je moet echt niet denken, dat Aäron gedacht heeft bij dat bloed van zo’n ram: ‘ziezo dat helpt’. Nee hij wist heel goed: dit heeft God ons gegeven als symbool. Maar wanneer ging die deur naar het paradijs open?

Het paradijs, het wacht nog steeds. Wij kunnen nog steeds niet zomaar binnen wandelen. Maar de deur is open. Toen het voorhangsel op aarde van boven naar beneden scheurde toen ging in de hemel het heiligdom open. En, zo staat er later, Jezus ging ons voor, de hemelen en het heiligdom door tot in het binnenste heiligdom. Daar maakte Hij voor ons het anker der hoop vast. Hij is er al. In het paradijs, bij de troon van God. En dan kan je daar je aan vast houden. Ja Heer, hier houd ik mij aan vast.
Daar past nou het zevende en laatste kruiswoord bij, dat Jezus met luide stem gesproken heeft – waar haalde Hij het nog vandaan, maar Hij deed het – om te zeggen: “In Uw handen beveel ik mijn geest”. Ik geef het in Uw handen Heer. Ik leg het helemaal in Uw hand. Dat Hij dat zo kon zeggen, vlak nadat Hij gezegd had: “Mijn God, waarom hebt U mijn verlaten”. Dat Hij nu kon zeggen ín ‘Uw handen beveel ik Mijn geest’. Wat is er gebeurd? Het is net of Hij al door het gescheurde voorhangsel van de tempel heen heeft kunnen kijken, in het paradijs. Waar het goed is. En zo is het ook. Toen Hij eenmaal betaald had en het eenmaal volbracht was, toen was het paradijs open.
Jezus zei dat natuurlijk weer met een psalmwoord. We hebben dat gelezen in psalm 31. Waar het over David gaat, die in zijn benauwdheden tot God riep. David had allerlei ellende aan zijn hoofd, van ziekte, narigheid en vervolging. En hij schuilde bij God, maar zijn wereld werd steeds kleiner. Ze verborgen een net voor hem en wilden hem gevangen nemen. En hij voelde het net steeds strakker aantrekken. Maar hij zei: ‘bij U, Here, schuil ik’. En in zo’n verband zegt hij ook: ‘in Uw hand beveel ik mijn geest’. Dat was toen niet zoiets van, ik ga sterven. Maar dat was gewoon, ik wil mij helemaal aan U toevertrouwen.

Dat is het mensen. Daar gaat dit kruiswoord over. Over je toevertrouwen aan God. Over alles uit handen geven. Het laatste wat een mens op aarde doet, is alles uit handen geven. En ook iemand die eigenlijk best bereid is zijn Heer te ontmoeten, vind het moeilijk om alles uit handen te geven en zich toe te vertrouwen aan God. En dat zegt David: ‘in Uw hand beveel ik mijn geest’. Vind je dat niet mooi? Midden in het leven, midden in de problemen, kun je dat zelf ook? Kun je dat ook?
Ja zeker, je zult eerst je best doen om de problemen op te lossen, maar het op een zeker moment ook loslaten. Uit handen geven; in de handen van God. In Uw hand beveel ik mijn geest. In Uw hand beveel ik mijn leven. In Uw hand beveel ik mijn problemen. In Uw hand beveel ik mijn schuld. In Uw hand mijn eenzaamheid, mijn verlorenheid.
Kan dat? Daarin heeft Jezus ons voor willen gaan. En laten we het maar gewoon eerlijk zeggen, Hij heeft het gedaan op z’n aller moeilijkst. Voor die God, die Hij nog als Vader kent, maar die Hem, de Zoon, alleen gelaten had. Jezus heeft dat, nadat Hij alles volbracht had, gedaan. En waarom kon Hij dat doen? Omdat het gordijn gescheurd was. Omdat de toegang open was. Omdat Hij in het paradijs heeft kunnen kijken. En dat zou ik nu een ieder van ons toewensen. Dat je zo de allerlaatste woorden van Jezus aan het kruis zou gebruiken. Als een bemoediging, om – niet maar een klein beetje – maar alles waar je mee zit en alles wat je maar in je handen en in je vuisten hebt – misschien wel aan boosheid – in Zijn handen te geven. Omdat de uitkomst zeker is. Het paradijs is open. En Eén is ons al voor gegaan.
Door uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige daden, maar door het bloed van het Lam. Door Hem die op die vrijdag, die goede vrijdag, voor ons heeft willen sterven.

Amen.

“Hij werd onder de misdadigers gerekend, hoewel Hij geen zonden gedaan had”. Zo had ooit Jesaja het gezien in een profetie, eeuwen geleden in het lied van de lijdende Knecht des Heren. En zo gebeurde het ook echt op Golgotha. Hij werd onder de misdadigers . . . → Lees verder: “Heden zult gij met Mij in het paradijs zijn”]]> Serie over de zeven kruiswoorden – Lucas 23: 43

“Hij werd onder de misdadigers gerekend, hoewel Hij geen zonden gedaan had”. Zo had ooit Jesaja het gezien in een profetie, eeuwen geleden in het lied van de lijdende Knecht des Heren. En zo gebeurde het ook echt op Golgotha. Hij werd onder de misdadigers gerekend, dat was daar wel geweldig zichtbaar in de drie kruizen die daar stonden. Jezus tussen de misdadigers. Een publieke plek natuurlijk, waar iedereen het kon zien, want dat was de bedoeling.

Tussen de misdadigers. We moeten het er eerst over hebben wat dat zijn. Ze heten wel eens de moordenaars aan het kruis. Ze heten wel eens de rovers aan het kruis. Maar je moet wel snappen waar het om gaat dan. Voor een misdaad werd je zomaar niet gekruisigd. Voor roverij ook niet. Zelfs voor moord nog niet zo gauw. Nee, waar deze drie voor gekruisigd werden was om de beschuldiging dat ze het Romeinse gezag ondermijnden. In hun gewapende strijd tegen de overheersing. Dat zal de een dus vrijheidsstrijders noemen die in opstand komen tegen het gewapende regime en de ander zal dat terroristen noemen. Zo is het nou eenmaal. De bommen zijn er hetzelfde om. En het geweld van die dagen ook . Reken maar dat de gewone mensen het slachtoffer waren van het roven en moorden. Het hoorde er allemaal bij. En zij vonden dat ze er een goede verklaring voor hadden. Zeloten of ijveraars heetten ze.
Het is waar dat Jezus ook mensen had uit die omgeving/kring. En Hij kwam ook uit Galilea, waar veel van die mensen zich bevonden. Maar het was natuurlijk helemaal niet waar dat Hij zelf meedeed of zelfs maar gidste richting die misdaden. Nee, Jezus heeft zich er verre van gehouden. Als je de van woede fonkelende ogen zag van de mensen in Galilea, dan zei Hij: “Zalig de vredestichters zij zullen het koninkrijk beërven”. Dat was wel even wat anders. Maar toch daar werd Jezus van beschuldigd. Op dat soort terrein werd Hij hier gekruisigd.

Over de kruisiging zelf zou heel veel te zeggen zijn, maar vandaag gaat het ons met name over dat woord van Jezus ‘Heden zult gij met mij in het paradijs zijn’ en over die woorden die gesproken zijn tegen de misdadigers aan zijn linker en rechterzijde. Zie je dat onze tekst eigenlijk toch de laatste vraag op tafel legt? De laatste vraag in een mensen leven. Namelijk hoe je zult sterven. Ik zeg het eerlijk: het is geen lichte kost vandaag. Dit is niet zoiets als van “Jezus houdt veel van je en het komt allemaal goed.” Nee, dit is over de laatste vraag – hoe een mens zal sterven. Meestal hebben we het erover hoe je zult leven als christen en terecht want het geloof gaat niet alleen over je sterven maar over alles. Uiteindelijk is dit toch wel de vraag: hoe ga je sterven.
Dat zie je hier in deze tekst helder tegenover elkaar. Twee mannen tegen over elkaar met Jezus in het midden. Twee mannen met wie het zo verschillend afloopt. Het verschil is niet hoe ze geleefd hebben. Het waren allebei misdadigers en allebei waren ze ervan overtuigd dat het terecht was wat ze deden. Het verschil is niet hoe ze geleefd hadden, maar hoe ze gestorven zijn. Voor de een is de deur van het paradijs open gegaan en de ander blijft in het oordeel. Dit is wat het woord van God ons leert. ‘Twee zullen aangetroffen worden; de een wordt aangenomen en de ander wordt achtergelaten’. Je zou kunnen zeggen, twee zullen aan het kruis hangen en de een zal aangenomen worden en de ander achter gelaten. Je kunt het nog sterker zeggen. Paulus spreekt in zijn brieven ervan dat hij met Christus gestorven is, met Christus gekruisigd is. En daar bedoelt hij mee, dat al mijn slechtheid is met Hem gedood. Maar hier zie je dus in letterlijke zin: twee zullen er met Christus gekruisigd zijn. De een zal aangenomen en de ander verworpen worden…

Die twee lijnen proberen we te verstaan en daar heb ik ook een sheet van. Twee lijnen die door ons bijbelgedeelte lopen.
Het eerst de lijn die draait rondom ‘redt u zelf’. Je ziet hier achtereenvolgens de oversten, de soldaten en een van de misdadigers alle drie hetzelfde verhaal neerzetten.
Namelijk dit verhaal: ‘Als U het bent, kom ons dan redden’. Ze hebben alle drie hetzelfde op het oog, redt u zelf en ons dan erbij.
Vers 35 gaat het over de oversten, die hoonden en zeiden: “Andere heeft Hij gered laat Hij nu Zichzelf redden, als Hij de Christus Gods is, de uitverkorene”.
Vers 37 gaat over de soldaten:”Als Gij de Koning der Joden zijt, red dan uzelf”.
Vers 39 gaat over de misdadiger: “bent U niet de Christus? Red U zelf en ons”.
Hier zie je nu het verwachtingspatroon van deze mensen. Als iemand de uitverkorene is, dan zal Hij eerst zichzelf redden. Zo gaat het toch ook in de wereld. Dat is toch ook wat je verwacht in de wereld. Iemand die de baas is, redt eerst zichzelf en dan misschien ons. Dat hadden ze ook concreet verwacht in de strijd tegen de Romeinen. Iemand die zichzelf kan redden en dan kon hij ons ten minste redden. Daar heb je wat aan.

Tegelijk gaat deze lijn ook gepaard met spot. Drie keer komt de honende spot bij Jezus. Bij de oversten staat:’Ze hoonden Hem’.
Van die soldaten staat:’ze bespotten Jezus’. En van die misdadiger staat:’ hij lasterde Jezus’. In een steeds zich verergerende stroom zie je die spot en hoon en laster op Jezus afkomen.

Daarnaast is de andere lijn. Dat is de lijn die bij Jezus vandaan loopt. Jezus die zelf gezegd heeft: “Vader vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen”.
Kijk, die eerste moordenaar die haakt aan bij wat de mensen zeggen:’ Hé, als U het bent laat eens wat zien’!
Die tweede misdadiger haakt aan bij wat Jezus zei:”Vader vergeeft het hun”. Daar haakt hij bij aan. En Jezus denk aan mij.

En nou proberen we te verstaan, wat typeert nou die eerste lijn? Die lijn van de man die nog in het uur van zijn dood zich verhardt, die heeft lopen spotten en lasteren. Wat is dat nou toch?
Ik denk dat dit de verbindende schakel is tussen de drie stappen: ze zeggen allemaal iets van ‘als U het bent, bewijs het dan.’
Die eerste groep zei:’ Hij heeft andere gered, laat Hij zichzelf redden, als Hij de Christus is en de uitverkorene, als U het bent.. En als U de Koning der Joden bent, dan moet je jezelf redden’. En die misdadiger: ‘bent U niet de Christus, dan red jezelf’. Bij alle drie zie je: ‘als U het bent, bewijs het dan eens’. Dat blijven dus mensen die vanbuiten er tegenaan kijken. Ik heb het er wel eens over gehad, van dat je wel eens kunt bidden “als u bestaat wilt U dan zus of zo”. Dat mag je echt bidden hoor. En zeker als iemand pas begint. En we zijn allemaal wel eens pas beginnend. Maar het is niet genoeg als je daarin blijft hangen. In die houding van als God er is, dan moet Hij het maar bewijzen. Dat is niet genoeg voor leven en sterven. En ik ben bang dat heel veel mensen in onze tijd, die geïnteresseerd zijn in religie, toch hierin blijven hangen. In dat van “als Hij vindt dat ik moet geloven, dan moet Hij het maar laten zien”. Alsof God het probleem heeft dat Hij ons maar moet zien over te halen. In plaats van dat wij zeggen:’ Here, misschien wilt U mij genadig zijn’.
Je mag dus best wel eens bidden: “Here laat U zelf zien.” Als je er maar niet in blijft hangen. Je mag ook bidden voor alles wat je nodig hebt.Laat al je gebeden en smekingen bij God komen. Maar als het blijft hangen in: “Als God er is, waarom dan..? (ik noem nu even de dingen die ik allemaal wel eens gehoord heb) Als God bestaat waarom is dan mijn verkering uit gegaan. Of waarom heb ik die baan dan niet gekregen. Als God bestaat waarom kan ik dan geen huis vinden. Of dan kun je allerlei andere dingen invullen tot veel ergere dingen toe. Want dit is toch wel heel heftig wat die man zegt. Die man hangt daar aan het kruis. Als het echt is laat het dan merken.
Broeders en zusters begrijp je nou waarom dat niet genoeg is. Omdat je er dan eigenlijk van buiten tegen aan blijft staan kijken. “Laat Hem dan maar eens wat laten zien”. Een buitenstaander die zich niet geeft aan God en aan Christus. En dat kan deze vormen aannemen die hier beschreven staan. Hier is het meteen op zijn heftigst, natuurlijk. Dat het gaat worden van laster, en hoon, en spot. Ik hoop dat het bij u die vormen niet zal hebben. Dat vertrouw ik ook wel. Maar dat moet je ook eens kleiner maken. Heb ik soms trekjes daarvan. Dat ik een beetje cynisch van buiten tegen het geloof blijf aankijken. “Nou laat God maar eens wat laten zien!”

Die andere misdadiger, die was geen haar beter. Die heeft bij zijn leven ook zijn gelijk willen halen met macht en geweld, met bommen en granaten. Moordenaar en rover. Maar hij haakt niet aan bij wat de mensen zeggen, maar hij haakt aan bij wat Jezus gezegd heeft. Hij heeft daar Iemand ontmoet die rechtvaardig is, Iemand die Koninklijk is, Iemand die vergeving wil schenken. En als er staat dat Jezus zei: ‘Vader vergeef het hun’, dan sluit deze man daarbij aan. Deze man die van zichzelf zegt ‘wij hebben het verdiend, wij zijn terecht hier geoordeeld’ zegt hier:” Jezus denk aan mij als U in Uw koninkrijk komt”. Weet u, ik betwijfel eigenlijk of deze man helemaal precies geweten heeft wat dit betekende. Wanneer is dat In Uw koninkrijk?. Is dat straks bij de wederkomst als Hij komt oordelen. Is dat nu, nu Hij in de Hemel is en regeert. Misschien wist hij het helemaal niet precies, maar weet je wat zo belangrijk is. Zijn vertrouwen. Hij stopte met een beetje vanaf de kant staan te kijken of God het wel goed doet en Hij vertrouwde zich toe aan Jezus. Dat is nou geloven. Je zou hem mogen noemen een van de ‘werkers van het elfde uur’, die op het laatste moment zich gewend hebben tot God. ‘Here redt mij’. En dat was genoeg.
Zolang je een beetje jaloers bent dat iemand zich ‘last minute’ bekeert, zolang heb je het evangelie nog niet begrepen. Want God wil bij je zijn een leven lang. Hij wil jou helpen, jou bemoedigen, jou leiding geven in heel je leven. Maar dit is wel de uiteindelijke vraag: Hoe zul je kunnen sterven? En wat Jezus dan zegt is natuurlijk de majesteit van onze Koning en Priester: “Heden zult gij met Mij in het paradijs zijn”. Is het niet geweldig. In die helse ellende, want dat was het voor alle drie. Het was voor alle drie een gruwel. In die helse ellende heeft Jezus de poort van het paradijs geopend.
Ze dachten dat ze Hem in de vingers hadden, maar Hij regeert. En dat is wat Hij het liefste deed, dat is natuurlijk waarvoor Hij gekomen is: om de poorten van het paradijs te openen.

Nou kun je daar van alles over discussiëren wat dat is. Er is over die tekst ook allerlei te doen geweest. Wat is het paradijs, waar is het paradijs, wanneer is het paradijs. Maar daar heb ik nou eens even geen zin in.
Want het is in zijn strekking volkomen duidelijk wat Jezus zegt. Op dit woord van die misdadiger zegt Hij: “Heden zul je in het paradijs zijn” Het paradijs is hoe God het ooit bedoelde en waar we door onze zonden uitgegooid zijn. Dat is God ontmoeten Hem kennen en daar horen al die heerlijke beelden bij van de paarlen poorten, van die gouden straten. Ik heb daar ook over gesproken met ds. Roukema. En daar spraken we over die bijbelse beelden van het paradijs en de paarlen poorten en de gouden straten en wie hem een beetje kent die weet dat is iemand die veel studeert en denkt. En van nature zijn die beelden eigenlijk veel te eenvoudig voor hem. Maar hij merkte zelf dat hij hier bij uitkomt. En hij vertelde over een vrouw die ook slecht lag en maar met die beelden bezig was van hoe die paarlen in het goud gevat er uit zouden zien.
Toen zeiden ze tegen iemand die doorgeleerd had in de theologie: “kun jij dat haar nou niet uitleggen dat het beeldspraak is en dat je het niet zo letterlijk moet opvatten?”
Maar die antwoordde: “nou nee, het zal vast niet tegen vallen”.

Dat is het prachtige beeld van het paradijs met de gouden straten en de parelen poorten. Ze zijn niet bedoeld dat je straks een plattegrond bij je hebt hoe je moet lopen. Maar ze zijn bedoeld om je het belangrijkste te leren. Namelijk waar gaat het om. Als we dit leven verlaten. Dan gaat het om de vraag of je mag zijn in het paradijs met God of dat je bent in de buitenste duisternis. Daar gaat het om. Hier ligt de scheiding. Broeders en zusters de Here Jezus staat hier met zijn armen wijd. En het is heus niet zo dat Hij gaat beoordelen of je wel heel precies geweten hebt van die bijbelse beelden en of je wel deugt. Maar wel dit: wil je jetoevertrouwen met al je lek en gebrek aan Hem die gezegd heeft:’Vader vergeeft het hun’. Of blijf je spottend opzij staan kijken
Want alles wat wij praten over God en over geloven is nog niet genoeg om erin te leven en te sterven. Maar Hem te vertrouwen, tegen Hem te zeggen: “denk aan mij in Uw koninkrijk” – dàt is genoeg! Dan gaat de poort van het paradijs open.

Amen