Tja, dat van die namen begrijp ik ook niet altijd. Maar verder begrijp je . . . → Lees verder: Geboortekaartje van de hele wereld]]> Wij kregen onlangs een geboortekaartje en daarop stond: “Met dankbaarheid berichten wij dat wij van God ons eerste kind gekregen hebben. Hij heet Hendrik Anton Peter, wij noemen hem Jeroen”.

Tja, dat van die namen begrijp ik ook niet altijd. Maar verder begrijp je zo’n geboortekaartje precies. Dit zijn mensen die intens blij zijn met hun eerste kind en die belijden dat ze dat kind van God gekregen hebben. Dat begrijp je precies en je gaat die mensen feliciteren enzovoorts. Stel je nou eens voor dat iemand op een andere manier zou reageren en zou zeggen: “kom kom, zit daar niet heel iets anders achter? Waar waren jullie negen maanden geleden en hoe ging dat allemaal?”. Dan zou je zeggen: wijsneus, er staat een heleboel niet op dat kaartje waar jij niks mee te maken hebt. Maar het is wel helemaal waar: wij hebben ons eerste kind van God gekregen. En ik vind zelfs: als dat niet op een of andere manier op het kaartje staat, dan doe je daarmee de werkelijkheid onrecht en dus God onrecht. Dat geloof ik met heel mijn hart. 

Welnu, Genesis 1 is zoveel als het geboortekaartje van de hele wereld. En het is een kaartje dat door God zelf verstuurd is, want de auteurs zijn geïnspireerd door de heilige Geest.

Het is niet zo raar om het met een geboortekaartje te vergelijken, want in het Hebreeuws heet het zelfs zo. Er staat “dit zijn de toledot (geboorten) van de hemel en de aarde” – daarom heet het boek Genesis, geboorte. Het is het geboortekaartje dat door God zelf verstuurd is en het luidt “In het begin schiep God de hemel en de aarde” en wat daar verder volgt. En ik geloof dat met heel mijn hart.

Wijsneus

Stel je nou eens voor dat er iemand is, die dat kaartje leest en zegt “is dat nou wel zo? Heeft dat dan geen miljoenen jaren geduurd en is de hemel echt wel een harde koepel waar je sterren aan kunt hangen? En hoe kan het dan dat God op de eerste dag het licht schiep maar pas op de vierde dag de zon, maan en sterren? En leven wij niet in een uitdijend heelal met miljarden lichtjaren?”. Dan zou je zeggen: “hoor eens, wijsneus, er is nog wel meer gebeurd dat hier niet allemaal in staat. Was jij erbij toen God de aarde grondvestte (Job 38)? Er is veel meer gebeurd maar daar heb jij niets mee te maken; wat hier staat dat mogen wij gewoon geloven.”

Maar nu wat anders. Ik ga terug naar het geboortekaartje van Jeroen. Stel je voor dat die wijsneus gaat studeren voor dokter, misschien wordt hij zelfs gynaecoloog. Dan is het zijn vak om te leren hoe dat precies gaat met de vruchtbaarheid. Dan moet hij leren over eitjes en zaadjes, over celdeling en erfelijk materiaal, over het innestelen in de baarmoederwand en nog veel meer dingen waar ik niks van weet. Dat allemaal te gaan bestuderen, daar is niets verkeerds aan. Sterker nog: het is goed dat het gebeurt en christenen mogen daar met een gerust hart en een vrij geweten aan mee doen.

Dat stelt je wel eens voor lastige vragen. Bijvoorbeeld als het gaat over vruchtbaarheid, over kinderen krijgen of kinderloos blijven. Wat leert ons de Bijbel daarover? De Bijbel is daar heel duidelijk over: de Heer opende haar baarmoeder. Of de Heer sloot haar baarmoeder toe. Wat moet je daarmee als christendokter? Antwoord: dat moet je geloven. Het staat er niet voor niks, het is zo.

Dan krijg je een 1

En toch – en nu wordt het lastig – als student en als arts in opleiding kun je met dat antwoord geen genoegen nemen. Het is je taak dan om verder te gaan. Om te studeren, onderzoek te doen, proeven te nemen en theorieën te ontwikkelen en op die manier geneeswijzen te vinden die mensen kunnen helpen bij het vreselijke verdriet van kinderloosheid. En intussen, als je christen bent dan geloof je ook die andere werkelijkheid, dat namelijk de Heer opent en sluit. Wanneer je als christenstudent tentamen doet over de vruchtbaarheidsleer, en je moet verklaren waarom een bepaalde vrouw onvruchtbaar blijft, als je dan antwoordt: “omdat God haar baarmoeder toesloot”, dan krijg je een 1 voor dat tentamen. En terecht. Want de clou van wetenschap is nu juist dat je probeert de duizelingwekkende geheimen van de geschapen werkelijkheid te ontrafelen.

En dat mag je doen met een vrij geweten. De Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt daarover zo prachtig: “wij kennen God op tweeërlei wijze, door de schepping en onderhouding van de wereld en nog meer door zijn heilig en goddelijk woord”. Het is dus terecht om je te verdiepen in de werkelijkheid, om die te ontrafelen en te proberen die te beheersen. Zo goed als een boer die weet dat dorens en distels een gevolg van de zondeval zijn, toch moet proberen ze uit te roeien. Zo goed mag die dokter alles doen om mensen te helpen toch kinderen te krijgen, zonder de vrees of God het wel goed vindt.

Ik kan me wel voorstellen dat het voor die dokter soms lastig is om die twee werkelijkheden te combineren. Trouwens, ik kan me voorstellen dat dat voor een patiënt lastig is: hoe combineer je dat als gelovige, dat het allebei waar is? Dat je geneesmiddelen gebruikt en high tech hulp inroept en dat je er tegelijk ook voor bidt. Dat kan moeilijk zijn het is goed om elkaar te helpen, en het is goed om daar luisterend en biddend mee bezig te zijn. Maar het is wel gewoon allebei waar, zonder gewetensproblemen.

Goddelijke vruchtbaarheid

Nu een stap verder. Stel je nou voor dat er een groep christelijke gynaecologen is die supergeleerd zijn, toonaangevend in de wetenschap en die alle literatuur over onverklaarbare vruchtbaarheid doorgenomen hebben. En die geconstateerd hebben: het is niet zo simpel als in de boekjes staat, want er is nog heel veel dat de wetenschap niet kan verklaren. En dan hebben ze daarnaast authentieke getuigenissen van mensen die op gebed genezen zijn van onvruchtbaarheid. Stel je nou voor dat deze mensen uit diep ontzag voor God en voor de Bijbel besluiten om een nieuw wetenschappelijk model te maken, waarin ze zeggen: het is wetenschappelijk bewezen dat er méér is dan wat je medisch kunt verklaren op het gebied van de vruchtbaarheid. En dat er serieuze aanwijzingen zijn dat het echt zo is dat de Heer de baarmoeder opent en sluit. En zo komen ze tot het “Model van Goddelijke Vruchtbaarheid”.

Als dat zou gebeuren, dan zou ik daar sympathie voor hebben, want er is ook meer dan wat we met al ons gedokter kunnen beheersen. En toch, toch is het vreselijk riskant om zo’n alternatief model – alternatieve geneeskunde voor christenen – te maken. Want je kunt uitrekenen dat een volgende generatie daar weer gaten in schiet en dat op een dag dat alternatieve model in elkaar stort. En wat dan?
Nou ja, voor zover ik weet is zo’n alternatieve geneeskunde nooit ontwikkeld.

Iets scheef gegaan

Maar zo is het wel gebeurd met dat andere geboortekaartje: de toledot van hemel en aarde. Wat er in Genesis staat – christenen zullen zeggen: hoor eens ik geloof dat gewoon, zoals het er staat. En dat steun ik van harte: zo is het ook. Maar ik denk dat er ongeveer 40 jaar geleden iets scheef gegaan is. Er waren al lang christelijke wetenschappers, die zijn er altijd geweest. Sterker nog: veel van onze wetenschap is op christelijke bodem ontstaan uit verwondering over God de Schepper die alles zo wonderlijk heeft gemaakt. Gods grootheid prijzen en tegelijk de schepping onderzoeken, de mechanismen van afstamming en evolutie. Er waren altijd christenen die onderzoek deden naar het ontstaan van de soorten en zo meer. Dat was wel eens moeilijk, dat ging met vallen en opstaan, er was ook discussie over – maar het gebeurde.

Maar toen woei er iets uit Amerika over dat creationisme heet: een wetenschappelijk alternatief voor de evolutieleer. Het zijn diepgelovige geleerden met veel ontzag voor God die stelden: die hele evolutieleer is niet toereikend, er is nooit bewijs gevonden dat de ene soort uit de andere ontstaat en niemand was erbij en in een laboratorium is geen van deze mechanismen ooit nagedaan. Zij zijn begonnen te bewijzen – en het heeft bij ons veel belangstelling getrokken – dat de aarde jong is en dat alle soorten tegelijkertijd geschapen zijn. Een wetenschappelijk alternatief: hier kunnen christenen eindelijk terecht. Ik herinner me persoonlijk nog hoe boeiend dat was: zou het lukken; werken die theorieën echt? Het was een tijd waarin de wetenschap steeds grotere pretenties kreeg. Dat ze alles konden bewijzen en dat we het geheim van de wereld bijna te pakken hadden en dat het geloof dus bijna overbodig was. Het creationisme werd daarbij geboden als een alternatief – en hoe aantrekkelijk was dat!

Nu zal ik niet beweren dat ik daar ooit in geloofd heb: geloven doe je toch alleen in God, mag ik hopen. Maar het boeide wel bijzonder. Ik verslond de boeken, ging alle keren naar de Creationistische Congressen in Heverlee en zou nog avonden kunnen vullen met wat je daar leerde. Het was ook goed om eens te schudden aan die alleenheerschappij van de evolutieleer. En toch. Toch geloof ik dat het het niet goed geweest is. Want het was een door elkaar halen van geloof en wetenschap en dat met de bedoeling dat die alternatieve wetenschap een steun zou zijn voor je geloof. Maar dat is een verkeerde beweging. Geloof bouwt niet op de zwakke plekken van de evolutieleer en op de gaten in die theorie. Of wetenschap wél moet bouwen op de gaten in de vorige theorie is de vraag maar dat is een andere kwestie.

Geloven is vertrouwen

Wat is nu eigenlijk geloven in de schepping? Dat vond ik nooit mooier uitgedrukt dan in Zondag 9 van de Catechismus: “Dat de eeuwige Vader van onze Here Jezus Christus, die hemel en aarde, met al wat er in is, uit niets geschapen heeft en deze ook door zijn eeuwige raad en voorzienigheid onderhoudt en regeert, om zijn Zoon Christus mijn God en mijn Vader is”. En daarom is het ook vertrouwen, vertrouwen dat God zal voorzien, in goede en kwade dagen. Het geloof in de schepping is niet dat je een theorie hebt over hoe het ooit gegaan is, maar het is vertrouwen dat Hij die alles tot aanzijn gebracht heeft, ook nu nog alles bestuurt en regeert.

Dat hangt niet aan aardlagen, of een catastrofetheorie of een Venushypothese of al die dingen meer. Theorieën komen en gaan. Daarop te steunen dat is steunen op een rietstaf die de hand doorboort. Dat betekent: een groot nadeel van steunen op een theorie is, dat je gevaar loopt (dat hoeft niet maar het gebeurt wel) om je geloof te verliezen als die theorie weer verdampt. Sommige van de boeken die destijds hoog aangeschreven stonden, zijn allang vergeten en worden nu verkocht in dezelfde serie als “Waren de goden kosmonauten?” van Erich von Däniken.

Een ander nadeel is dat je gevaar loopt om jonge mensen die de wetenschap in gaan een slecht geweten te bezorgen. Om ze met wantrouwen te bekijken. Ik heb de kindervariant gezien als ik catechisatie gaf en uit de mond van de leerlingen hoorde “o, die mensen die in evolutie geloven dat zijn stomkoppen”. Daar schrik ik van.

Domme geleerden

Overigens: het valt niet te ontkennen dat zeer geleerde wetenschappers soms heel dom zijn. En dat moet wel degelijk besproken worden. Het domste dat je als wetenschapper kunt doen is je gaan verbeelden dat je alles begrijpt. Dat wij met onze verklaringen alles rond krijgen. In elk vak komt die verzoeking een keer. Als je economie studeert dan komt er een moment waarop je denkt: o, alles is dus eigenlijk economie. En als je dat doet en je krijgt ooit een beleidsfunctie, dan verknoei je alles wat er aan hulp en steun in de wereld bestaat doordat je er allemaal economie van maakt. En als je de erfelijkheidsleer bestudeert, dan komt het moment dat je denkt: o, alles is dus gewoon DNA, het ligt allemaal vast en we zijn gewoon geprogrammeerd. Studeer je biochemie, dan komt het moment dat je denkt: o, alles waar wij het over hadden van liefde en boosheid, dat is dus gewoon chemie, het is gewoon een stofje.

Dat is de grootste domheid. En als we die gynaecoloog nemen dan komt het moment dat hij denkt: aha, alles is dus maakbaar. En dat geloof draagt hij over op zijn patiënten en die gaan ook denken dat alles maakbaar is en dat je door moet gaan en doorgaan tot de volgende techniek. En het brengt een verdriet en een leegte die verwoestend is. Want het blijft wel waar: God heeft deze hemel en aarde geschapen, de dingen hebben hun geheim en God opent en sluit de baarmoeder. Dat is heel moeilijk en tegelijk heel kostbaar. Want het betekent dat je bij Hem kunt klagen; Hij zegt dan niet “daar kan ik niks aan doen het is een dokterskwestie”. Nee, bij Hem kun je terecht met klacht op klacht zoals de mensen in de Bijbel ons voorgaan. En bij Hem kun je troost vinden en – God geve het – uiteindelijk vrede.

Een schitterend ongeluk

Zo geldt het ook van de wording van hemel en aarde. Ga nooit ‘geloven’ in de evolutie want dat grote woord kun je beter reserveren voor geloof in God. En tegelijk: voel je vrij om het model van evolutie volop te gebruiken in je wetenschappelijk werk. Als een model dat vaak goed werkt, dat altijd open staat voor correctie en dat nooit álles zal omvatten wat er over mens en wereld valt te zeggen. Als je ooit naar olie wilt boren, dan helpt het creationisme je niets. Maar als je wilt weten wie de mens voor Gods aangezicht is, dan kom je nergens met evolutionisme. Beide – de olie en Gods aangezicht – hebben we nodig om mens te zijn op aarde. Want wij zijn hier niet als product van toeval, als een schitterend ongeluk. We zijn mensen door God gewild en door Hem verantwoordelijk gesteld. Met je chemie, met je DNA, met de hele evolutie achter je, blijf je een verantwoordelijk mens. Een mens voor de troon van God. Zijn schepsel en zelfs een kind bij de Vader.

Bovenstaande is de tekst van een preek uit 2009, die ik heb bewerkt en gepubliceerd naar aanleiding van nieuwe gesprekken over schepping en evolutie.
Download tekstversie als pdf

We leven in boeiende tijden: de muren tussen de . . . → Lees verder: Gereformeerd en evangelisch]]>

Zojuist verscheen van Ouweneel, W.J. &  Hoek, J.:  Gereformeerden en Evangelischen. Overeenkomsten en verschillen in actueel perspectief. Heerenveen (Medema) 2011. 140 pag. € 14,95. ISBN 9789063536336. Ik mocht het boek afsluiten met de volgende beschouwende terugblik.

We leven in boeiende tijden: de muren tussen de kerken blijken kniehoog te zijn en je kunt er dus zomaar overheen stappen. Dat betekent minstens dat we over en weer veel meer van elkaar leren dan vroeger – en dat is mooi. De bovenstaande ontmoeting tussen dr. Jan Hoek en dr Willem Ouweneel is er een voorbeeld van. Om te beginnen in een rijke weergave van wat gereformeerden en evangelischen gezamenlijk geloven. Maar ook in de stellingen en discussie zit veel gemeenschappelijks. Daarbij is Ouweneel ook wel een atypische evangelical als hij zelf het Sola Scriptura en de leer van de predestinatie ter sprake brengt. Je merkt dat hij zich veel van het goede van de Reformatie eigen gemaakt heeft, met behoud van eigen afwegingen. Het valt me op dat er eigenlijk alleen stoom uit zijn oren komt in zijn behandeling van ‘Verbond en doop’:  “er is met de Gemeente simpelweg nooit een verbond gesloten” en “de doop is de introductie in een geestelijk volk van God met geestelijke beloften”. Op dit punt komen de broeders nauwelijks tot elkaar en dat is misschien ook te veel gevraagd. Opvallend vind ik overigens dat er geen hoofdstuk over de Geest en de gaven of over de toekomstverwachting is. 

Zelf denk ik dat je het hele verschil tussen gereformeerd en evangelisch kunt samenvatten in de vraag hoe je de stelling van Paulus uit 2 Korinthiers 5:7 opvat: “Wie in Christus is, is een nieuwe schepping”. In karikatuur gezegd vatten evangelischen dat op als “zie je wel, we zijn er al” en dus is Romeinen 7 geschiedenis en Romeinen 8 realiteit. Terwijl – opnieuw in karikatuur – gereformeerden ervan maken: “je bent het in belofte” want Christus heeft het verdiend en ooit zal het zo zijn, maar voor nu blijven we zondaars. Een verstandige weg tussen deze twee karikaturen zou al een half boek vergen.

Er zitten in die ene stelling van Paulus overigens nog twee belangrijke woorden (naast natuurlijk het belangrijkste, de naam Christus): de woorden ‘nieuw’ en ‘schepping’. Laat ik met die laatste beginnen: ik heb de schepping gemist in dit boek. God de Vader en de schepping. Ik twijfel natuurlijk geen moment dat beide broeders hierin geloven, maar in de omvangrijke hertaling van het Apostolicum waarmee het boek begint, komt God de Vader en de schepping niet anders dan in een tussenzin voor. En terwijl ik enorm veel van evangelische christenen leer, geloof ik nu juist echt dat de gereformeerde traditie iets kan bijdragen door te wijzen op het kostbare en blijvende belang van de schepping. Kijk, in evangelische kring – zeker in Amerika – maken ze een enorm punt van de schepping aan het begin, dat het in zes dagen was en zo meer, maar straks gaat alles in de shredder en wij gaan een hemelse toekomst tegemoet. Da’s raar. Ook de fixatie op het bovennatuurlijke hoort daarbij: je zoekt God alleen in wat ons verstand en de schepping te boven gaat. Zo wil Ouweneel niets weten van de belijdenis dat hier op aarde alle dingen (rijkdom en armoede, gezondheid en ziekte, voor- en tegenspoed) ons uit Gods Vaderhand toekomen, maar wel moet de genezingsbediening worden toegevoegd aan de kenmerken van de ware kerk. Zo bezien ontmoet je God niet in het ziekenhuis, maar alleen in een genezingsdienst – en daarmee doen we God de Vader en de schepping echt tekort. God blijft de aarde trouw, de schepping trouw en als het spaak loopt dan gaat Hij niet op iets anders over maar dan verlost Hij de schepping zodat die eenmaal zal zijn zoals Hij het bedoelde: God die woont tussen de mensen, alles in allen.

Daarmee ben ik bij dat andere woord uit Paulus’ stelling. Het woord ‘nieuw’. Ik denk dat veel van de discussie in dit boekje op te lossen zou zijn als we het eens worden over dit stralende woord. We lezen in de Bijbel over een nieuw verbond, over de nieuwe mens, de nieuwe aarde, een nieuw gebod, nieuw leven,  het nieuwe Jeruzalem en ten slotte worden alle dingen nieuw. Nu is het probleem dat wij westerse mensen meteen denken aan oude spullen weggooien en iets nieuws kopen. Dan denk je bij het nieuwe verbond al gauw aan vervangingsleer en bij een nieuwe schepping aan hemelse of bovennatuurlijke zaken. Maar als Gods iets nieuws geeft omdat het oude kapot is, dan gooit Hij niks weg maar dan herstelt Hij het, nee, nog iets meer: dan vernieuwt Hij het zo rijk als Hij het ooit bedoeld had maar wat er nog niet uit gekomen was. Een nieuw gebod (elkaar liefhebben) is niet ineens iets heel anders dan “gij zult dit en gij zult dat”, maar het is wat God in wezen bedoelde toen Hij de oude geboden gaf. Als wij nieuwe mensen worden, dan wordt ons mens-zijn niet vernietigd maar je zult nog meemaken hoe het ooit bedoeld is. En op de nieuwe aarde is de oude schepping niet gedumpt, maar…  eindelijk gelukt.

En als God in Christus, in zijn bloed, het nieuwe verbond aan de gemeente geeft, dan is dat geen vervanging van het oude verbond maar de realisatie van wat Hij op Horeb en eerder bij Abraham al lang bedoelde. Dat noem je ‘vervulling’. Paulus werkt dat zo schitterend uit in Galaten 3. Het verbond en de beloften waren voor Abraham en zijn zaad, inderdaad. Dus dat is het voorrecht van Israël. Maar goed, er stond eigenlijk toen al (Genesis 12) bij “in jou zullen alle volken gezegend worden”. En bovendien (ondeugende uitleg maar wel raak): er stond niet ‘zaden’, meervoud, maar enkelvoud ‘uw zaad’ en dat is Christus. Welnu je mag er zeker van zijn: bij deze vernieuwing en concentratie tot op Christus is het “oude” verbond niet aan de straatkant gezet en Israël niet vervangen, maar in Christus begrijp je eindelijk waar het altijd al om ging.

Deze kwestie raakt veel van de hoofdstukken uit dit boek. Gaat het over de wet, dan lees ik over “de wet van Mozes of de wet van Christus”.  En ik denk: dat is toch geen andere wet maar de onthulling van wat God bij Mozes al bedoelde? Gaat het over de doop, dan lees ik over een natuurlijk volk vroeger en een geestelijk volk nu. En ik denk: God bedoelde het toen toch niet ongeestelijk en nu toch niet bovennatuurlijk? Je bent nog steeds zeer bevoorrecht als je gelovige ouders hebt en toch zul je ooit zelf moeten kiezen. Het nieuwe is dat ook “allen die verre zijn en die de Heer er nog toe zal roepen” in de belofte mee begrepen worden. Dat was echt nieuw, dat was eeuwen lang verborgen maar in Christus en door de Geest mogen we het verstaan.

Bij het hoofdstuk over “verbond en doop” wil ik eerst drie keer hardop zeggen dat ik “de leer van het genadeverbond” een lastig construct vind en zeker als je het overal bij haalt. Maar een “nieuw verbond” is wel de term waarmee men de lange verbeide messiaanse tijd aanduidde. En in het oudst overgeleverde woord van onze Heer (1 Kor. 11: 25) zei Hij zelf: “Deze beker is het nieuwe verbond dat door mijn bloed gesloten wordt”. Ik zou geen Avondmaal kunnen vieren als ik door genade geen deel uitmaakte van dit nieuwe verbond.

Hoek en Ouweneel hebben ons gediend met een ontmoeting tussen gereformeerd en evangelisch en dat is al een weldaad. Maar zal ik eens wat zeggen? Ik verlang naar een nieuwe kerk.

ds. Willem Smouter,
Apeldoorn.

“We hebben een groot prediker en uitlegger van de . . . → Lees verder: John Stott’s dubbele luisteren niet vergeten]]> De Europese Evangelische Alliantie (EEA), de Evangelische Alliantie (EA) en de Evangelische Zendingsalliantie (EZA) gedenken dr. John Stott met groot respect en met dankbaarheid. Afgelopen woensdag is John Stott gestorven op de leeftijd van 90 jaar.

“We hebben een groot prediker en uitlegger van de Bijbel verloren. Maar we zullen zijn Bijbelcommentaren blijven lezen. Zijn invloed op het missionair bewustzijn van de kerk en de betekenis van zijn aanmoediging om Jezus te volgen midden in de wereld kunnen niet overschat worden. We zullen ‘de kunst van het dubbele luisteren’ niet vergeten, die hij ons heeft geleerd: luisteren naar het Woord en luisteren naar de wereld. Stott hield van de vogels van de hemel en hij hield van de Vader in de hemel. Daarom citeerde hij graag het woord van Luther: ‘Laten de vogels uw theologen zijn!’,“ aldus ds. Niek Tramper, algemeen secretaris EEA. 

Niek Tramper: “Persoonlijk heb ik veel opgestoken van hem tijdens IFES-conferenties die ik in de jaren tachtig meemaakte. Hij was een vriend van IFES en ook van de EA.”

John Stott is nu bevorderd tot heerlijkheid. Wij zullen de belangrijke taak waaraan hij zich zo onvoorwaardelijk heeft gegeven, onverminderd voortzetten.

• Bron: Persbericht EA

Wat je verwacht voor de toekomst is van beslissende betekenis voor wat je doet in het heden. Een duidelijk voorbeeld is het idee van de opname van de gemeente (rapture) dat in veel Amerikaanse theologie een . . . → Lees verder: Het koninkrijk dat is en komt]]>

Vandaag in Opbouw /De Reformatie, zie ook Printversie (pdf)

Wat je verwacht voor de toekomst is van beslissende betekenis voor wat je doet in het heden. Een duidelijk voorbeeld is het idee van de opname van de gemeente (rapture) dat in veel Amerikaanse theologie een centrale rol speelt. Straks, als de tijd gekomen is, verschijnt Jezus op de wolken en in een oogwenk worden alle wedergeboren christenen weggenomen van de aarde en opgenomen in de hemel, waar hun eeuwige toekomst is.

Deze gedachte, gebaseerd op 1 Thessalonicenzen 4 en elders in dit nummer besproken, stempelt je kijk op deze wereld: als het spaak loopt, mogen wij weg en daar gaat het maar om. Kwesties als het milieu, de bewapening en christelijke politiek zijn in dat licht van minder belang: wij hebben geen aardse maar een hemelse roeping.

Jezus komt terug

Als daarentegen onze hoop niet is dat wij weg mogen maar dat Jezus terug komt, dan kijk je anders naar de schepping. Het ligt dan voor de hand dat we er alles aan zullen doen om planeet aarde zo goed mogelijk te beschermen en te bewaren als de plaats waar we onze Heer ontmoeten. Binnen die visie maakt het nog verschil of je Jezus ziet als een inspirerend voorbeeld of als de vernieuwer en verlosser van een verloren mensheid. In het eerste geval is de stimulans om er iets van te maken het grootst, maar als je met je idealisme tegen de lamp loopt (en dat gebeurt voortdurend) dan kun je makkelijk gefrustreerd raken en afhaken. In het tweede geval ben je wat meer ontspannen en als het goed is schept dat ruimte om te doen wat we kunnen en het uiteindelijke resultaat aan God over te laten. Ook daar hoort een valkuil bij: dat je er zo van doordrongen bent dat Jezus alles nieuw maakt, dat je het zelf laat afweten – en dat is ook een vorm van afhaken..

Zuivering

Veel christenen zitten daar ergens tussenin: ze voelen zich getroost dat we na onze dood naar de hemel mogen, maar hebben er nauwelijks een beeld van wat het toevoegt dat Jezus wederkomt op de aarde. Nu hebben we als NGK in onze genen dat er iets mis is met het enkele ‘hemelverlangen’. Ds. Telder betoogde dat het niet gaat om de tussentoestand die we toch niet ervaren, maar om de opstanding. Ds. Wim Rietkerk schilderde dat het vuur van de eindtijd geen vernietiging maar zuivering is en dat onze roeping juist na die tijd door gaat. Wat je daar ook van vindt, het is mooi dat er ruimte is om hier over na te denken.

Opstanding

Dit nadenken kreeg voor mij een nieuwe impuls vanuit het werk van N.T. Wright en, breder, vanuit de hernieuwde aandacht voor het Koninkrijk van God in Angelsaksische literatuur. Tom Wright is een Anglicaanse bisschop, nieuwtestamenticus, met een enorme productie. Hij combineert wetenschappelijke nauwkeurigheid met een stevig geloof in het evangelie, met als centrum het kruis en de opstanding van Jezus Christus. Hij schreef veel over onze christelijke toekomstverwachting, waaronder ‘Surprised by hope’ (‘Verrast door hoop’, uitgave Van Wijnen), een echte aanrader. De hoofdlijn daarvan is – met NGK-DNA heel herkenbaar – dat onze hoop en troost niet is dat er leven na de dood is, maar dat er leven is ná het leven na de dood. Namelijk als Jezus terugkomt om, eindelijk, het Koninkrijk van God voor altijd en volkomen te realiseren op aarde. Wright poetst overigens de (weinige) teksten over de tussentoestand niet weg, maar benadrukt dat de centrale en unanieme verwachting die christenen hadden is dat God op het eind der tijden voor heel de kosmos zal doen wat hij met Pasen deed voor zijn zoon Jezus Christus. Dat is onvoorstelbaar en dat is het niet alleen voor ons: het paste niet in de Joodse en niet in de Griekse wereld van Jezus’ dagen. Het geloof dat het toch gebeuren gaat, rust dan ook alleen op het voor de eerste christenen onloochenbare feit dat Jezus opgestaan is uit de dood, lichamelijk, op een nieuwe manier die je nauwelijks bevatten kunt.

Vooruitzicht

De hoop waarop we ons richten is niet dat we straks ergens in de hoge lucht mogen zijn, maar dat het Koninkrijk komt: wat God ooit bedoelde met de schepping en wat hij realiseerde in Jezus Christus – God is koning in de hemel en de mens vertegenwoordigt hem op aarde – dat gaat helemaal waar worden. Dat is een geweldig vooruitzicht en ik kan me dat niet in detail voorstellen, maar ik hoef in elk geval niet bang te zijn dat we ons zullen vervelen. Je kent dat jongetje dat moeite had om te verlangen naar de eeuwigheid, want hij dacht dat het zou zijn zoals onze zondagmorgendienst maar dan eeuwig durend… Te vrezen valt dat veel christenen er heimelijk ongeveer zo over denken.

Nu al

Wat is het dan heerlijk om het monumentale hoofdstuk 1 Korintiërs 15 te lezen, waarin de apostel onze verwachting uiteen zet. Die verwachting is gegrond in de opstanding van Christus: ‘Als de doden niet opstaan, is ook Christus niet opgewekt; en als Christus niet is opgewekt, is onze verkondiging zonder inhoud en uw geloof zinloos.’ (vs 13 en 14). En andersom: zo centraal als de lichamelijke opstanding van Christus is, zo centraal is ook het geloof in de lichamelijke opstanding op de jongste dag. We kunnen dat niet ‘pakken’ want zoals er vele soorten lichaam zijn, van een mens, van een vogel en zelfs hemellichamen, zo kan het lichaam van de opstanding heel anders zijn dan we denken. Maar het is wel ons lichaam, werkelijk, herkenbaar. Om het met een onnavolgbaar moderne beeldspraak van John Polkinghorne te zeggen: ‘God zal onze software downloaden naar zijn hardware, tot de tijd waarop hij ons nieuwe hardware geeft waar de oude software op draait’. En nu snel terug naar Paulus, die zijn hoofdstuk over de opstanding eindigt, niet met ‘zo dan, mijn broeders, is er hoop voor de toekomst’, maar met ‘Kortom, geliefde broeders en zusters, wees standvastig en onwankelbaar en zet u altijd volledig in voor het werk van de Heer, in het besef dat door de Heer uw inspanningen nooit tevergeefs zijn.’ Dat heeft diepe indruk op me gemaakt: de clou van het geloof in de opstanding is dat in Christus al ons werk niet voor niks is. Wat hier in geloof en uit liefde gedaan wordt, dat gaat mee naar het Koninkrijk van God.

Jezus en Paulus

Wel te verstaan: daar wil niet mee gezegd zijn dat wij het Koninkrijk bouwen en dat het van onze inspanningen afhangt of het er komt. Wright zegt dat nauwkeurig: het is niet dat wij het Koninkrijk bouwen, maar wij bouwen voor het Koninkrijk. We weten dat alleen waarde heeft wat past in het kader van geloof, hoop en liefde – want die alleen blijven bestaan. Je hebt in de praktijk twee soorten christenen, zo werkt Wright het uit. Je hebt de mensen van Jezus en het Koninkrijk, en de mensen van Paulus en het kruis. Wie het over het Koninkrijk hebben, die zijn druk met goed werk tot in de Derde Wereld toe. Ze voelen zich geïnspireerd door Jezus, alleen het blijft sneu dat juist zo iemand zo jong moest sterven. Wie het over het kruis hebben, die zijn persoonlijk diep geraakt door het offer van Christus en door Paulus’ evangelie van genade. Maar voor hen blijft het de vraag wat er nu eigenlijk na je bekering en voor de wederkomst nog te doen valt. In wezen horen het Koninkrijk en het kruis natuurlijk bij elkaar en dat is wel een soort geheimenis: dat wij er helemaal bij nodig zijn en dat het uiteindelijk toch uit genade zal zijn, een Koninkrijk dat neerdaalt uit de hemel van God.

Met twee woorden

Uiteindelijk zul je die twee kanten gewoon allebei in geloof samen moeten houden: ons werken is niet tevergeefs en toch ontvangen we alles puur uit genade. Mij helpt het om daarbij te denken aan het voorbeeld van Jezus’ menswording. Hij is de ware Israëliet, de grote zoon van David en door heel de geschiedenis heen heeft God de Davidslijn beschermd en behoed, want uit hem moest uiteindelijk de Messias voortkomen. Dat staat indrukwekkend beschreven in Mattheüs 1. Die verwekte die en die verwekte weer een volgende, van geslacht tot geslacht, tot op…Jozef. De man die uiteindelijk niet verwekte, maar ontving. Hij nam Maria en haar kind in huis en zó en niet anders kreeg David zijn grote Zoon. De geschiedenis van Israël vindt zijn volkomen vervulling in Jezus, maar toch heeft Israël hem en zijn Koninkrijk niet geproduceerd maar ontvangen.

Dat is geen verklaring in de zin dat je daarna snapt hoe onze arbeid en Gods genade op elkaar passen. Maar het helpt wel om aan beide vast te houden in geloof en vertrouwen, op weg naar de dag waarop Gods plan met mensen eindelijk zal zijn gelukt.