In oude steden vind je schitterende historische gebouwen en die blijven de moeite van het bekijken waard. . . . → Lees verder: Liefde als bouwplan]]>

nav dr. Govert Buijs, Publieke liefde – Agapè als bron voor maatschappelijke vernieuwing in tijden van crisis. Inaugurele rede aan de VU, op 3 februari 2012

In oude steden vind je schitterende historische gebouwen en die blijven de moeite van het bekijken waard. Maar als je iets wilt verbouwen of er dreigt wat scheef te zakken, dan wordt het erg lastig als je de bouwtekeningen niet meer hebt. Wat is een dragende muur en wat kan weg? Of, ander voorbeeld, een Stradivarius is en blijft een schitterende viool. We weten vrij veel over zijn techniek, maar het echte geheim van zijn violen – we weten het niet meer.

Met deze voorbeelden illustreert dr. Govert Buijs het begin van zijn zoektocht naar het geheim van onze westerse beschaving. Nog altijd hebben we een samenleving waar de halve wereld jaloers op kan zijn, vanwege onderwijs en zorg en een redelijke verdeling van de welvaart. Maar de verschillende crises van dit moment brengen nadrukkelijk de vraag op tafel waar deze samenleving op stoelt, wat het achterliggende bouwplan is. In zijn rede waarin hij op 3 februari de Abraham Kuyper leerstoel voor politieke filosofie en levensbeschouwing aan de Vrije Universiteit aanvaardde, betoogt Buijs dat agapè, liefde in de zin waarin de Bijbel erover spreekt, de hoofdlijn van dit bouwplan is. Zijn rede leest als een fascinerend verhaal. 

Uitwerking van ‘compassie’

Onlangs publiceerde een CDA-commissie het rapport “Nieuwe woorden, nieuwe beelden” waar Govert Buijs naast anderen aan meewerkte. Je vindt daarin een hoofdstuk over “de kracht van compassie”. De rede die Buijs nu hield kun je zien als de Bijbelse en culturele uitwerking van dat begrip. Want uiteindelijk zit achter compassie niets minder dan liefde, liefde in de betekenis van zorgen met hart en ziel, van betrokken zijn op de ander, van caritas. En dat hele begrip is natuurlijk niet populair vandaag de dag. Linkse lui zijn blij dat we eindelijk verlost zijn van liefdadigheid omdat de staat het opknapt. Jonge rechtse rakkers willen veel van de zorg graag terug brengen naar de privé-sfeer, naar de caritas. Maar over één ding zijn links en rechts het eens: caritas is een begrip uit, van en voor de private sfeer. In de grote-mensen-wereld van samenleving, politiek en economie heeft het geen plaats. Daar gaat het om resultaat, om geld, om macht.

En juist tegen dat idee houdt Govert Buijs zijn rede: agapé (liefde) is het bouwplan van onze samenleving en publieke liefde heb je nodig voor maatschappelijke vernieuwing. “Moeten wij als burgers van een land van elkaar houden?” zo vraagt Bas Heijne zich af in een essay en Buijs antwoordt: “Nee, dat hoeft niet. ‘Houden van’ is het woord niet. Maar of we zonder een vorm van publieke liefde kunnen in een samenleving, althans een samenleving als de onze, die zichzelf in feite zeer hoge morele standaarden oplegt, is een open vraag.”

Daar zijn geen woorden voor

Liefde is natuurlijk al een belangrijk woord in het Oude Testament en in het Nieuwe wordt het ‘t centrum van alles: Agapé. Je zult het niet geloven, maar dat hele woord bestond niet in de Griekse wereld. De vertalers van de Septuaginta hebben het moeten uitvinden om in het Grieks iets te kunnen zeggen als “ahav” – God liefhebben omdat hij ons liefheeft en je naaste als jezelf. Daar was geen woord voor: je had eros voor je weet wel, en philia voor een verbondenheid met je gelijken. Aristoteles (Griekse cultuur bij uitstek) achtte vriendschap tussen God en mens onmogelijk, omdat philia alleen kan voorkomen tussen gelijken. Maar liefde die eerst de grootste kloof overbrugt (tussen God en mens) en daarna allerlei kleinere kloven, daar was geen woord voor. Daar zijn nog steeds geen woorden voor, zou je zeggen, maar de vertalers smeedden er het woord agapé voor. En voor alle schrijvers van het Nieuwe Testament werd dit nieuwe begrip met oude wortels de manier om Gods liefde in Christus en de liefde van christenen over grenzen heen aan te duiden.

Publieke structuren

Buijs volgt de sporen van deze agapé in een adembenemend betoog dat springt van Basilius de Grote naar de Meester van Alkmaar en van de gilden in de Middeleeuwen naar de jonge jaren van Adam ‘marktdenken’ Smith, met een flinke tussenstop bij de fresco’s van Ambrogio Lorenzetti in het Palazzo Publico van het Italiaanse Siena. Ik voelde me daarbij eerlijk gezegd soms in een roman van Dan Brown en er zal best wat op af te dingen zijn. Maar volstrekt overtuigend vind ik de hoofdlijn, dat namelijk juist de publieke structuren van onze samenleving (zorg en onderwijs, bestuur en economie) gebouwd zijn op het stramien van commitment, verbondenheid, ja uiteindelijk liefde. En dat je bij de vernieuwingen die nodig zijn vanwege de huidige crises, de boel verder kunt verprutsen als je niet af en toe in dit oude bouwplan kijkt.

Het aardige aan Buijs’ benadering is overigens dat hij niet blijft hangen in een loflied op de liefde want dan werd het allemaal wat te rozig. Hij laat ook zien waar het met de beste bedoelingen fout loopt. Bijvoorbeeld hoe Adam Smith, vader van het marktdenken, als Calvinist mooie idealen had die met agapé verwant waren, maar wel verzuimde te controleren of ‘de markt’ altijd zo liefdevol werkt. En in bredere zin is het best riskant om structuren te bouwen die de liefde vorm moeten geven. Dan ben je, met een woord van T.S. Eliot, bezig met “dreaming of systems so perfect that no one will need to be good” en dat gaat niet werken. Met dat soort dromen is de politiek bezig tot de dag van vandaag en het moet nog blijken of we door de crisis wakker worden.

Govert Buijs is zijn werk op de stoel van Abraham Kuyper begonnen met een rede die hout snijdt voor de grondslagen van politiek handelen. Mij bepaalde hij bij wat misschien wel de krachtigste christelijke bijdrage aan de politiek is. Tal van christelijke ‘standpunten’ zijn helaas gesneuveld en al lang vergeten, maar weet je wat het is: liefde blijft. Liefde als bouwplan in dit geval.

Willem Smouter, Apeldoorn.

Dr. Harmen U. de Vries is pastor en theoloog. Hij werkte jarenlang als geestelijk verzorger en is nu gemeentepredikant in Amsterdam-Buitenveldert. In 2006 promoveerde hij op een proefschrift over de dienst . . . → Lees verder: Hoe worden de doden opgewekt?]]>

Vandaag verschenen in Opbouw, zie www.opbouwonline.nl

Dr. Harmen U. de Vries is pastor en theoloog. Hij werkte jarenlang als geestelijk verzorger en is nu gemeentepredikant in Amsterdam-Buitenveldert. In 2006 promoveerde hij op een proefschrift over de dienst der genezing. In zijn boek “Hoe worden de doden opgewekt?” zie je hem als pastor en theoloog tegelijk. Pastoraal gezien is het natuurlijk een belangrijke vraag: wat mogen we ons concreet voorstellen bij het geloof in de opstanding? Op die vraag moet je in dit boek niet zomaar een stichtelijk antwoord verwachten. Nee, De Vries schreef een echt wetenschappelijke studie naar wat de Bijbel ons hierover leert. Een studie dus naar de teksten en hun betekenis, in samenhang gelezen.

De hoofdlijn is dat eerst de weinige teksten uit het Oude Testament aan de orde komen die over leven na de dood spreken. Daarna volgen de teksten tussen het Oude en Nieuwe Testament in, waarin veel maar heel verschillend over dit onderwerp geschreven wordt. En ten slotte de vele teksten uit het Nieuwe Testament, met Paulus voorop en daarna de evangeliën en andere teksten.

Dwaas

Het is natuurlijk wel een uitdaging om met de vraag “Hoe worden de doden opgewekt?” bij Paulus aan te komen, want als bekend (1 Korintiërs 15: 35v) is zijn primaire antwoord op die vraag: “Dwaas die u bent!”. De Vries ziet dit niet als typering van de gestelde vraag (dan had het boek erg kort kunnen zijn), maar als afwijzing van de kritisch-ongelovige positie van waaruit de vraag gesteld werd. En het is natuurlijk waar: Paulus gaat vervolgens wel uitvoerig op de vraag in. Toch doet hij dat volgens mij meer om te tonen dat het dwaas is om precies te willen weten “hoe het zit” dan om bouwstenen te bieden waarmee wij een model kunnen vormen van de contouren van het opstandingsbestaan. Het is als met zaad, zegt de apostel. Een zaadje lijkt voor geen meter op het gewas dat eruit groeit, maar toch hoef je niet te twijfelen of het wel om dezelfde identiteit gaat. En als je bedenkt hoeveel soorten lichamen God kosmosbreed gemaakt heeft, dan zul je straks nog versteld staan. Aldus ongeveer de apostel.

Opstandingslichaam

Gelukkig is De Vries trouwens ook wel terughoudend in zijn conclusies. De hoofdlijn is: terwijl oudere teksten soms over terugkeer naar dit leven spreken en soms over geborgenheid in de eeuwige toekomst, leert het Nieuwe Testament ons beiden en die twee ontmoeten elkaar in de opstanding van Christus uit de dood. Het boek leunt zwaar op N.T. Wright en dat is mooi: een nieuw opstandingslichaam in een vernieuwde kosmos is de centrale inhoud van de nieuwtestamentische toekomstverwachting. Het gaat dus niet om zielen die op een wolk zitten en op een trompet blazen, maar om mensen met een echt lichaam die leven op de vernieuwde aarde. Dat lokt inderdaad uit om meer te willen weten. De Vries laat zien dat het Nieuwtestamentisch spreken zowel continuïteit als discontinuïteit bevat. Zoals Jezus na zijn opstanding zowel herkenbaar als ook heel anders was. De auteur legt de aanwijzingen uit de Bijbel eerbiedig en nauwkeurig naast elkaar en betoogt dat de verschillende bouwstenen weliswaar geen blauwdruk vormen maar wel zicht bieden op de contouren van het opstandingslichaam. Toch vraag ik me bij de uitwerking voortdurend af of we met het combineren van bouwstenen de bedoeling van de Bijbel wel recht doen. Zo kun je lezen dat we in de opstanding weliswaar als engelen zullen zijn, maar met dien verstande dat we wel eten en drinken want er is een ‘messiaans banket’ (pag. 238), hoewel de aard van de spijsvertering onzeker blijft. En omdat volgens de Bijbel de liefde blijvend is, “is het te verwachten dat een bepaalde vorm van sociaal functioneren deel zal uitmaken van het opstandingsbestaan”, waarbij het “eveneens waarschijnlijk is dat in het sociale verband van de toekomst herkenning een niet onbelangrijke rol zal spelen” (pag. 280). Ik voel bij deze uiteenrafeling eigenlijk alleen vervreemding. Komt dat omdat ik meer pastoraal dan wetenschappelijk gebouwd ben? Dat is inderdaad zo. Maar toch vraag ik me ook af of de geloofstaal van apostelen en profeten het wel verdraagt om eerst analytisch ontrafeld en daarna tot een model herbruikt te worden. Je kunt filosoferen of we elkaar straks zullen herkennen. Maar Paulus lijkt het omgekeerde te opperen. “Nu kijken we nog in een wazige spiegel, maar straks staan we oog in oog.” Huub Oosterhuis bracht dat meesterlijk onder woorden in een gedicht over de opstanding: “Mensen komen mij tegemoet – wij zijn in bekenden veranderd”. Straks zullen we ons afvragen of we hier elkaar wel echt kenden en liefhadden en verstonden…

Hogere dimensies

Al het onderzoek loopt uit op een slothoofdstuk met reflectie: in de opstanding zullen we dezelfde mensen zijn, maar we zullen het heel anders zijn. Met gebruik van een “hogerdimensionaliteitsmodel” probeert De Vries een en ander inzichtelijk te maken. En hoewel die woorden ingewikkeld zijn, vind ik de poging zo gek nog niet. Leg aan een cirkel eens uit dat er zoiets als ruimte bestaat – dat is niet te bevatten maar het is wel waar. Zo is het aan sterfelijke mensen als wij nauwelijks uit te leggen wat de eeuwigheid inhoudt. Dat toch geprobeerd te hebben is geen kleine prestatie van dr. Harmen U. de Vries.

• Zie bijdrage van De Vries op Theoblogie met een mooie samenvatting en toespitsing

N.a.v. Harmen U. de Vries, Hoe worden de doden opgewekt? Op zoek naar de contouren van het opstandingsbestaan. Zoetermeer, 2011. ISBN 9789023925699. 350 pag., € 22,50.

We leven in boeiende tijden: de muren tussen de . . . → Lees verder: Gereformeerd en evangelisch]]>

Zojuist verscheen van Ouweneel, W.J. &  Hoek, J.:  Gereformeerden en Evangelischen. Overeenkomsten en verschillen in actueel perspectief. Heerenveen (Medema) 2011. 140 pag. € 14,95. ISBN 9789063536336. Ik mocht het boek afsluiten met de volgende beschouwende terugblik.

We leven in boeiende tijden: de muren tussen de kerken blijken kniehoog te zijn en je kunt er dus zomaar overheen stappen. Dat betekent minstens dat we over en weer veel meer van elkaar leren dan vroeger – en dat is mooi. De bovenstaande ontmoeting tussen dr. Jan Hoek en dr Willem Ouweneel is er een voorbeeld van. Om te beginnen in een rijke weergave van wat gereformeerden en evangelischen gezamenlijk geloven. Maar ook in de stellingen en discussie zit veel gemeenschappelijks. Daarbij is Ouweneel ook wel een atypische evangelical als hij zelf het Sola Scriptura en de leer van de predestinatie ter sprake brengt. Je merkt dat hij zich veel van het goede van de Reformatie eigen gemaakt heeft, met behoud van eigen afwegingen. Het valt me op dat er eigenlijk alleen stoom uit zijn oren komt in zijn behandeling van ‘Verbond en doop’:  “er is met de Gemeente simpelweg nooit een verbond gesloten” en “de doop is de introductie in een geestelijk volk van God met geestelijke beloften”. Op dit punt komen de broeders nauwelijks tot elkaar en dat is misschien ook te veel gevraagd. Opvallend vind ik overigens dat er geen hoofdstuk over de Geest en de gaven of over de toekomstverwachting is. 

Zelf denk ik dat je het hele verschil tussen gereformeerd en evangelisch kunt samenvatten in de vraag hoe je de stelling van Paulus uit 2 Korinthiers 5:7 opvat: “Wie in Christus is, is een nieuwe schepping”. In karikatuur gezegd vatten evangelischen dat op als “zie je wel, we zijn er al” en dus is Romeinen 7 geschiedenis en Romeinen 8 realiteit. Terwijl – opnieuw in karikatuur – gereformeerden ervan maken: “je bent het in belofte” want Christus heeft het verdiend en ooit zal het zo zijn, maar voor nu blijven we zondaars. Een verstandige weg tussen deze twee karikaturen zou al een half boek vergen.

Er zitten in die ene stelling van Paulus overigens nog twee belangrijke woorden (naast natuurlijk het belangrijkste, de naam Christus): de woorden ‘nieuw’ en ‘schepping’. Laat ik met die laatste beginnen: ik heb de schepping gemist in dit boek. God de Vader en de schepping. Ik twijfel natuurlijk geen moment dat beide broeders hierin geloven, maar in de omvangrijke hertaling van het Apostolicum waarmee het boek begint, komt God de Vader en de schepping niet anders dan in een tussenzin voor. En terwijl ik enorm veel van evangelische christenen leer, geloof ik nu juist echt dat de gereformeerde traditie iets kan bijdragen door te wijzen op het kostbare en blijvende belang van de schepping. Kijk, in evangelische kring – zeker in Amerika – maken ze een enorm punt van de schepping aan het begin, dat het in zes dagen was en zo meer, maar straks gaat alles in de shredder en wij gaan een hemelse toekomst tegemoet. Da’s raar. Ook de fixatie op het bovennatuurlijke hoort daarbij: je zoekt God alleen in wat ons verstand en de schepping te boven gaat. Zo wil Ouweneel niets weten van de belijdenis dat hier op aarde alle dingen (rijkdom en armoede, gezondheid en ziekte, voor- en tegenspoed) ons uit Gods Vaderhand toekomen, maar wel moet de genezingsbediening worden toegevoegd aan de kenmerken van de ware kerk. Zo bezien ontmoet je God niet in het ziekenhuis, maar alleen in een genezingsdienst – en daarmee doen we God de Vader en de schepping echt tekort. God blijft de aarde trouw, de schepping trouw en als het spaak loopt dan gaat Hij niet op iets anders over maar dan verlost Hij de schepping zodat die eenmaal zal zijn zoals Hij het bedoelde: God die woont tussen de mensen, alles in allen.

Daarmee ben ik bij dat andere woord uit Paulus’ stelling. Het woord ‘nieuw’. Ik denk dat veel van de discussie in dit boekje op te lossen zou zijn als we het eens worden over dit stralende woord. We lezen in de Bijbel over een nieuw verbond, over de nieuwe mens, de nieuwe aarde, een nieuw gebod, nieuw leven,  het nieuwe Jeruzalem en ten slotte worden alle dingen nieuw. Nu is het probleem dat wij westerse mensen meteen denken aan oude spullen weggooien en iets nieuws kopen. Dan denk je bij het nieuwe verbond al gauw aan vervangingsleer en bij een nieuwe schepping aan hemelse of bovennatuurlijke zaken. Maar als Gods iets nieuws geeft omdat het oude kapot is, dan gooit Hij niks weg maar dan herstelt Hij het, nee, nog iets meer: dan vernieuwt Hij het zo rijk als Hij het ooit bedoeld had maar wat er nog niet uit gekomen was. Een nieuw gebod (elkaar liefhebben) is niet ineens iets heel anders dan “gij zult dit en gij zult dat”, maar het is wat God in wezen bedoelde toen Hij de oude geboden gaf. Als wij nieuwe mensen worden, dan wordt ons mens-zijn niet vernietigd maar je zult nog meemaken hoe het ooit bedoeld is. En op de nieuwe aarde is de oude schepping niet gedumpt, maar…  eindelijk gelukt.

En als God in Christus, in zijn bloed, het nieuwe verbond aan de gemeente geeft, dan is dat geen vervanging van het oude verbond maar de realisatie van wat Hij op Horeb en eerder bij Abraham al lang bedoelde. Dat noem je ‘vervulling’. Paulus werkt dat zo schitterend uit in Galaten 3. Het verbond en de beloften waren voor Abraham en zijn zaad, inderdaad. Dus dat is het voorrecht van Israël. Maar goed, er stond eigenlijk toen al (Genesis 12) bij “in jou zullen alle volken gezegend worden”. En bovendien (ondeugende uitleg maar wel raak): er stond niet ‘zaden’, meervoud, maar enkelvoud ‘uw zaad’ en dat is Christus. Welnu je mag er zeker van zijn: bij deze vernieuwing en concentratie tot op Christus is het “oude” verbond niet aan de straatkant gezet en Israël niet vervangen, maar in Christus begrijp je eindelijk waar het altijd al om ging.

Deze kwestie raakt veel van de hoofdstukken uit dit boek. Gaat het over de wet, dan lees ik over “de wet van Mozes of de wet van Christus”.  En ik denk: dat is toch geen andere wet maar de onthulling van wat God bij Mozes al bedoelde? Gaat het over de doop, dan lees ik over een natuurlijk volk vroeger en een geestelijk volk nu. En ik denk: God bedoelde het toen toch niet ongeestelijk en nu toch niet bovennatuurlijk? Je bent nog steeds zeer bevoorrecht als je gelovige ouders hebt en toch zul je ooit zelf moeten kiezen. Het nieuwe is dat ook “allen die verre zijn en die de Heer er nog toe zal roepen” in de belofte mee begrepen worden. Dat was echt nieuw, dat was eeuwen lang verborgen maar in Christus en door de Geest mogen we het verstaan.

Bij het hoofdstuk over “verbond en doop” wil ik eerst drie keer hardop zeggen dat ik “de leer van het genadeverbond” een lastig construct vind en zeker als je het overal bij haalt. Maar een “nieuw verbond” is wel de term waarmee men de lange verbeide messiaanse tijd aanduidde. En in het oudst overgeleverde woord van onze Heer (1 Kor. 11: 25) zei Hij zelf: “Deze beker is het nieuwe verbond dat door mijn bloed gesloten wordt”. Ik zou geen Avondmaal kunnen vieren als ik door genade geen deel uitmaakte van dit nieuwe verbond.

Hoek en Ouweneel hebben ons gediend met een ontmoeting tussen gereformeerd en evangelisch en dat is al een weldaad. Maar zal ik eens wat zeggen? Ik verlang naar een nieuwe kerk.

ds. Willem Smouter,
Apeldoorn.

Wat je verwacht voor de toekomst is van beslissende betekenis voor wat je doet in het heden. Een duidelijk voorbeeld is het idee van de opname van de gemeente (rapture) dat in veel Amerikaanse theologie een . . . → Lees verder: Het koninkrijk dat is en komt]]>

Vandaag in Opbouw /De Reformatie, zie ook Printversie (pdf)

Wat je verwacht voor de toekomst is van beslissende betekenis voor wat je doet in het heden. Een duidelijk voorbeeld is het idee van de opname van de gemeente (rapture) dat in veel Amerikaanse theologie een centrale rol speelt. Straks, als de tijd gekomen is, verschijnt Jezus op de wolken en in een oogwenk worden alle wedergeboren christenen weggenomen van de aarde en opgenomen in de hemel, waar hun eeuwige toekomst is.

Deze gedachte, gebaseerd op 1 Thessalonicenzen 4 en elders in dit nummer besproken, stempelt je kijk op deze wereld: als het spaak loopt, mogen wij weg en daar gaat het maar om. Kwesties als het milieu, de bewapening en christelijke politiek zijn in dat licht van minder belang: wij hebben geen aardse maar een hemelse roeping.

Jezus komt terug

Als daarentegen onze hoop niet is dat wij weg mogen maar dat Jezus terug komt, dan kijk je anders naar de schepping. Het ligt dan voor de hand dat we er alles aan zullen doen om planeet aarde zo goed mogelijk te beschermen en te bewaren als de plaats waar we onze Heer ontmoeten. Binnen die visie maakt het nog verschil of je Jezus ziet als een inspirerend voorbeeld of als de vernieuwer en verlosser van een verloren mensheid. In het eerste geval is de stimulans om er iets van te maken het grootst, maar als je met je idealisme tegen de lamp loopt (en dat gebeurt voortdurend) dan kun je makkelijk gefrustreerd raken en afhaken. In het tweede geval ben je wat meer ontspannen en als het goed is schept dat ruimte om te doen wat we kunnen en het uiteindelijke resultaat aan God over te laten. Ook daar hoort een valkuil bij: dat je er zo van doordrongen bent dat Jezus alles nieuw maakt, dat je het zelf laat afweten – en dat is ook een vorm van afhaken..

Zuivering

Veel christenen zitten daar ergens tussenin: ze voelen zich getroost dat we na onze dood naar de hemel mogen, maar hebben er nauwelijks een beeld van wat het toevoegt dat Jezus wederkomt op de aarde. Nu hebben we als NGK in onze genen dat er iets mis is met het enkele ‘hemelverlangen’. Ds. Telder betoogde dat het niet gaat om de tussentoestand die we toch niet ervaren, maar om de opstanding. Ds. Wim Rietkerk schilderde dat het vuur van de eindtijd geen vernietiging maar zuivering is en dat onze roeping juist na die tijd door gaat. Wat je daar ook van vindt, het is mooi dat er ruimte is om hier over na te denken.

Opstanding

Dit nadenken kreeg voor mij een nieuwe impuls vanuit het werk van N.T. Wright en, breder, vanuit de hernieuwde aandacht voor het Koninkrijk van God in Angelsaksische literatuur. Tom Wright is een Anglicaanse bisschop, nieuwtestamenticus, met een enorme productie. Hij combineert wetenschappelijke nauwkeurigheid met een stevig geloof in het evangelie, met als centrum het kruis en de opstanding van Jezus Christus. Hij schreef veel over onze christelijke toekomstverwachting, waaronder ‘Surprised by hope’ (‘Verrast door hoop’, uitgave Van Wijnen), een echte aanrader. De hoofdlijn daarvan is – met NGK-DNA heel herkenbaar – dat onze hoop en troost niet is dat er leven na de dood is, maar dat er leven is ná het leven na de dood. Namelijk als Jezus terugkomt om, eindelijk, het Koninkrijk van God voor altijd en volkomen te realiseren op aarde. Wright poetst overigens de (weinige) teksten over de tussentoestand niet weg, maar benadrukt dat de centrale en unanieme verwachting die christenen hadden is dat God op het eind der tijden voor heel de kosmos zal doen wat hij met Pasen deed voor zijn zoon Jezus Christus. Dat is onvoorstelbaar en dat is het niet alleen voor ons: het paste niet in de Joodse en niet in de Griekse wereld van Jezus’ dagen. Het geloof dat het toch gebeuren gaat, rust dan ook alleen op het voor de eerste christenen onloochenbare feit dat Jezus opgestaan is uit de dood, lichamelijk, op een nieuwe manier die je nauwelijks bevatten kunt.

Vooruitzicht

De hoop waarop we ons richten is niet dat we straks ergens in de hoge lucht mogen zijn, maar dat het Koninkrijk komt: wat God ooit bedoelde met de schepping en wat hij realiseerde in Jezus Christus – God is koning in de hemel en de mens vertegenwoordigt hem op aarde – dat gaat helemaal waar worden. Dat is een geweldig vooruitzicht en ik kan me dat niet in detail voorstellen, maar ik hoef in elk geval niet bang te zijn dat we ons zullen vervelen. Je kent dat jongetje dat moeite had om te verlangen naar de eeuwigheid, want hij dacht dat het zou zijn zoals onze zondagmorgendienst maar dan eeuwig durend… Te vrezen valt dat veel christenen er heimelijk ongeveer zo over denken.

Nu al

Wat is het dan heerlijk om het monumentale hoofdstuk 1 Korintiërs 15 te lezen, waarin de apostel onze verwachting uiteen zet. Die verwachting is gegrond in de opstanding van Christus: ‘Als de doden niet opstaan, is ook Christus niet opgewekt; en als Christus niet is opgewekt, is onze verkondiging zonder inhoud en uw geloof zinloos.’ (vs 13 en 14). En andersom: zo centraal als de lichamelijke opstanding van Christus is, zo centraal is ook het geloof in de lichamelijke opstanding op de jongste dag. We kunnen dat niet ‘pakken’ want zoals er vele soorten lichaam zijn, van een mens, van een vogel en zelfs hemellichamen, zo kan het lichaam van de opstanding heel anders zijn dan we denken. Maar het is wel ons lichaam, werkelijk, herkenbaar. Om het met een onnavolgbaar moderne beeldspraak van John Polkinghorne te zeggen: ‘God zal onze software downloaden naar zijn hardware, tot de tijd waarop hij ons nieuwe hardware geeft waar de oude software op draait’. En nu snel terug naar Paulus, die zijn hoofdstuk over de opstanding eindigt, niet met ‘zo dan, mijn broeders, is er hoop voor de toekomst’, maar met ‘Kortom, geliefde broeders en zusters, wees standvastig en onwankelbaar en zet u altijd volledig in voor het werk van de Heer, in het besef dat door de Heer uw inspanningen nooit tevergeefs zijn.’ Dat heeft diepe indruk op me gemaakt: de clou van het geloof in de opstanding is dat in Christus al ons werk niet voor niks is. Wat hier in geloof en uit liefde gedaan wordt, dat gaat mee naar het Koninkrijk van God.

Jezus en Paulus

Wel te verstaan: daar wil niet mee gezegd zijn dat wij het Koninkrijk bouwen en dat het van onze inspanningen afhangt of het er komt. Wright zegt dat nauwkeurig: het is niet dat wij het Koninkrijk bouwen, maar wij bouwen voor het Koninkrijk. We weten dat alleen waarde heeft wat past in het kader van geloof, hoop en liefde – want die alleen blijven bestaan. Je hebt in de praktijk twee soorten christenen, zo werkt Wright het uit. Je hebt de mensen van Jezus en het Koninkrijk, en de mensen van Paulus en het kruis. Wie het over het Koninkrijk hebben, die zijn druk met goed werk tot in de Derde Wereld toe. Ze voelen zich geïnspireerd door Jezus, alleen het blijft sneu dat juist zo iemand zo jong moest sterven. Wie het over het kruis hebben, die zijn persoonlijk diep geraakt door het offer van Christus en door Paulus’ evangelie van genade. Maar voor hen blijft het de vraag wat er nu eigenlijk na je bekering en voor de wederkomst nog te doen valt. In wezen horen het Koninkrijk en het kruis natuurlijk bij elkaar en dat is wel een soort geheimenis: dat wij er helemaal bij nodig zijn en dat het uiteindelijk toch uit genade zal zijn, een Koninkrijk dat neerdaalt uit de hemel van God.

Met twee woorden

Uiteindelijk zul je die twee kanten gewoon allebei in geloof samen moeten houden: ons werken is niet tevergeefs en toch ontvangen we alles puur uit genade. Mij helpt het om daarbij te denken aan het voorbeeld van Jezus’ menswording. Hij is de ware Israëliet, de grote zoon van David en door heel de geschiedenis heen heeft God de Davidslijn beschermd en behoed, want uit hem moest uiteindelijk de Messias voortkomen. Dat staat indrukwekkend beschreven in Mattheüs 1. Die verwekte die en die verwekte weer een volgende, van geslacht tot geslacht, tot op…Jozef. De man die uiteindelijk niet verwekte, maar ontving. Hij nam Maria en haar kind in huis en zó en niet anders kreeg David zijn grote Zoon. De geschiedenis van Israël vindt zijn volkomen vervulling in Jezus, maar toch heeft Israël hem en zijn Koninkrijk niet geproduceerd maar ontvangen.

Dat is geen verklaring in de zin dat je daarna snapt hoe onze arbeid en Gods genade op elkaar passen. Maar het helpt wel om aan beide vast te houden in geloof en vertrouwen, op weg naar de dag waarop Gods plan met mensen eindelijk zal zijn gelukt.