Smouter.net

De taal is iets wonderlijks. Eerst in positieve zin: wat heerlijk als mensen elkaar verstaan via de taal als hulpmiddel. Woorden zijn een zegen. Toch is de taal ook wonderlijk in de betekenis dat het iets raars is. Voor zover wij kunnen nagaan hebben woorden toch een beetje een toevallige betekenis. De woorden pijl en peil klinken gelijk maar betekenen iets heel verschillends. De woorden aardig en vriendelijk klinken verschillend en toch betekenen ze soms hetzelfde. Maar wanneer het buiten al “aardig koud” is, dan kun je het woord niet vervangen door vriendelijk, maar bijvoorbeeld door behoorlijk. En een buitenlander die denkt dat in onze taal behoorlijk dus net zoiets is als vriendelijk, die zit ernaast. Want taal is iets wonderlijks.
Met dit voorbeeld kun je zien, hoe moeilijk de nuances van een andere taal te begrijpen zijn. Kun je nagaan hoe moeilijk het is om een “bijbels woordenboek” uit te geven. Dan zit er verschil van tijd en taal en cultuur tussen. Toch wil je graag samengevat zien wat de Bijbel over belangrijke onderwerpen zegt, bijvoorbeeld over zonde of vergeving of liefde. En daar kan een bijbels woordenboek helpen. Er zijn er dan ook al heel wat verschenen en we moeten eerlijk zeggen dat zo’n uitgave vaak meer de tijd en cultuur weerspiegelt waarin hij verscheen dan de grondtekst of zo. Daar wil ik trouwens niet over mopperen: God heeft naar bijbels getuigenis er zelf voor gekozen om zich te openbaren in taal. Niet in een zwarte steen die uit de hemel viel, niet in een tijdloze tekst die in principe niet vertaald mag worden, maar in taal die steeds opnieuw verstaan wil worden.
Daarom ben ik erg blij met de verschijning van het “Woordenboek voor bijbellezers” onder redactie van dr. A. Noordegraaf en anderen. Het is bedoeld als opvolger van F.J. Pop, Bijbelse woorden en hun geheim, dat uit 1951 - 1958 dateert. Dat boek heeft goede diensten bewezen maar wist alles wel heel precies in te delen. Ik krijg altijd jeuk wanneer ik van de kansel hoor dat de Schrift een groot onderscheid maakt tussen eros en philia en agapè, waarbij de eros natuurlijk niet deugt en alleen de agapè onbaatzuchtig is. Toen ik het woord “liefde” nazocht in dit nieuwe woordenboek merkte ik tot mijn dubbele vreugde dat deze indeling van tafel wordt geveegd en dat dit gebeurt door onze eigen ds Jan Mudde. Hij schreef een prachtig artikel waarin Gods liefde in Christus centraal staat. Alleen jammer dat hij het loflied op de liefde van 1 Korintiërs 13 een welbewuste doorbreking noemt van Paulus’ onderwijs over de gaven van de Geest. Het lijkt mij eerder het hart van dit onderwijs. Maar je kunt niet alles hebben.
Die gaven van de Geest zelf worden door dr. Mart Jan Paul besproken en dat doet hij grondig en evenwichtig zoals we van hem gewend zijn. Juist aan dit thema kun je trouwens zien hoezeer een bijbels woordenboek de eigen tijd weerspiegelt. Pop had er niet eens een artikel over en nu zijn het vijf kantjes geworden. Evenwichtig, zoals ik al zei, maar wel heel erg de taal van Christian Schwarz: een gave is dan “een bijzondere bekwaamheid die God aan sommige leden van het lichaam van Christus geeft…” enzovoorts. Als gezegd: een woordenboek màg ook de eigen cultuur weerspiegelen, als je maar nooit vergeet dat dit het geval is. Anders krijgen we binnenkort van de kansel te horen dat gaven van de Geest volgens de Schrift eigenlijk bijzondere bekwaamheden zijn die God aan sommige leden…. enzovoorts.
Het valt niet mee om dit rijke en veelkleurige boek recht te doen in een recensie. Er hebben 39 auteurs aan meegewerkt, die 192 bijbelwoorden bespreken, waaruit ik natuurlijk maar een greep doe. Mooie thema’s zijn er bij: het gaat over heil en hel, over dood en doop, over vergeving, verharding en verkiezing, en het eindigt met zorg, zwak en zwijgen. Het artikel over ‘chaos’ trok mijn aandacht omdat dat heel herkenbaar voor me is, maar het ging grotendeels over de zee. Het artikel van Noordegraaf over ‘maaltijd’ vond ik prachtig omdat hij de verwevenheid laat zien van de Maaltijd en de maaltijd - en dat boeit me altijd.
In het artikel over “gedenken, zich herinneren, in gedachtenis houden” schrijft drs. H. de Jong prachtig over Jezus’ woorden “doet dit tot mijn gedachtenis” aan het Avondmaal. “Wat bedoelt Hij daarmee precies? Je zou het gedenken kunnen vergelijken met het geloven. Geloven wil zeggen: je open hand laten vullen met Christus. Hij is de inhoud van het geloof. Zo zou gedenken te typeren zijn als je open mind laten vullen met Christus. Er is dan geen ruimte in je geest waarvan Christus niet de inhoud vormt”.
Het nieuwe Woordenboek voor bijbellezers verschijnt op een lastig moment, namelijk kort na de verschijning van de Nieuwe Bijbel Vertaling. Het boek is gebaseerd op de NBG-51 al verschilt dat per auteur. Het zou nog een hele omwerking betekenen om het boek op de NBV te baseren. Als we even bij dat gedenken blijven: De Jong bespreekt in zijn artikel het gebod “Gedenk de sabbatdag dat gij die heiligt” maar dat werd in NBV “Houd de sabbat in ere, het is een heilige dag”. Hoeft dat nu niet meer in de volgende uitgave van het Woordenboek omdat er geen ‘gedenken’ meer staat? En is dat erg: missen we daarmee dan het verband tussen de sabbat en het Avondmaal?
Vragen te over. Wat blijft is dat u in een mooi uitgegeven boek van 800 pagina’s veel kostelijke bijbelstudie in huis haalt als een eigentijdse samenvatting van het verstaan van de bijbeltaal in de breedte van de gereformeerde gezindte.
ds Willem Smouter, Ede.

N.a.v. Woordenboek voor bijbellezers, onder redactie van dr. A. Noordegraaf, dr. G. Kwakkel, dr. S. Paas, dr. H.G.L. Peels, dr. A.W. Zwiep. 800 pag., Boekencentrum, Zoetermeer 2005. € 55,-