Het slotlied in de TV-uitzending vanuit onze Tabernakelkerk was stellig een van de mooiste onderdelen van de dienst en ZvK heeft dit en enkele andere liederen . . . → Lees verder: Psalm 145 uit PvN]]> “God, ik adem om van U te zingen. Alle dagen zing ik dank op dank. Groter bent U dan in duizend levens een mens bevatten kan.”

Het slotlied in de TV-uitzending vanuit onze Tabernakelkerk was stellig een van de mooiste onderdelen van de dienst en ZvK heeft dit en enkele andere liederen op Youtube gezet. Kijk en zing mee:

Met dank aan Muziekgroep One met Johan Siegers, gitaar/zang/bandleider; Rinske Koster-van Ieperen, zang; Michaël la Roi, drum; Marjan la Roi, piano; Piet Kraaijeveld, elektrische gitaar; David la Roi, basgitaar.

Weet je wat het punt is? Leiders . . . → Lees verder: De echte herder]]>

Zojuist op Ned. 2 uitzending door ZvK van onze kerkdienst in de Tabernakelkerk, over de tekst van het oecumenisch leesrooster deze week: Johannes 10: 11-18, over de goede herder. Hieronder de preek die ik hield.

Weet je wat het punt is? Leiders hebben we genoeg, meer dan genoeg zelfs, maar lang niet iedere leider is een herder, een goede herder. Het verschil kun je bijvoorbeeld merken op je werk. Veel mensen hebben het gevoel dat hun leidinggevenden vooral managers zijn; ze worden ingevlogen om winst te maken, om de boel efficiënt te laten draaien, maar zonder hart voor de zaak en hart voor mensen. Dat is eigenlijk wat Jezus zou zeggen: die man is een huurling en de schapen kunnen hem niks schelen. Want morgen heeft-ie weer een ander winstgevend project. Maar het is een heel ander verhaal als je baas tegelijk iets van een herder heeft. Kijk eens, die man is er ook niet om zoete broodjes te bakken. Misschien heeft hij wel een stok en een staf en brengt hij de boel in beweging terwijl jij daar geen zin in had. Maar je merkt dat het hem ter harte gaat. Hij weet te verbinden, hij kent z’n mensen en de mensen kennen hem.

Over zulke kwesties heeft Jezus het als hij zegt “Ik ben de goede herder”. Dan zet hij niet dat zoete plaatje neer van een goedige knul met een hondje, die voor iedereen aardig is. Nee dan heeft hij felle kritiek op de leiders van zijn tijd. Op de Farizeeën en schriftgeleerden, die precies weten hoe het hoort en die iedereen de maat nemen, maar die gewoon geen hart voor de mensen hebben. Het was net nog gebeurd: Jezus heeft op sabbat een man genezen die blind geboren was en, eerlijk waar, de zogenaamde herders van Israël komen niet verder dan mopperen dat het op sabbat gebeurd is. In geval van nood mocht je ook op sabbat werken maar, hallo zeg, deze man is blind geboren dus dat kan nooit spoedeisende hulp zijn geweest. Enfin, zoiets. Vandaag dat ze tegen iemand zouden zeggen: dat hebt u wel mooi gedaan menneer, maar het is niet volgens het protocol…

Jullie eten wel van hun kaas

Overigens, dat beeld van een leider die als het goed is ook herder is, dat kenden de mensen heel goed. Het beroemdste voorbeeld is natuurlijk koning David die als herder begonnen was en die dat nooit vergeten is. Maar veel eerder las je dat al over Mozes. Die was zonder meer een leidersfiguur, goed opgeleid door de Farao en toch nooit zijn eigen volk vergeten. De ideale leider zou je zeggen. Maar voordat hij aan de slag kon, zorgde God dat hij eerst jaren lang moest oefenen als herder voor de schapen van z’n schoonvader – en reken maar dat dat verschil maakte. Een leider wordt herder – dat was altijd het ideaal. Maar mensen lief wat valt dat in de praktijk vaak tegen, toen en nu. In de profeten wordt dan geklaagd over leiders die alleen aan zichzelf denken, over herders die zelf de weg kwijt zijn en die zodra er gevaar dreigt meteen op de vlucht slaan. Er staat bijvoorbeeld in de profetie van Ezechiël: “jullie eten wel van hun kaas, jullie gebruiken hun wol voor je kleren en jullie slachten de vette dieren, maar de schapen weiden, dat doen jullie niet” (Ezechiël 34: 3). En dan wordt er gezegd door de profeten dat God zelf gaat ingrijpen en dat hij het wel eens over zal nemen. “Ik zal die kwade herders slaan”, zegt God, en “ik zal zelf mijn schapen wieden en ze laten rusten, ik zal ze weiden zoals het hoort”.

Nou dat speelt allemaal op de achtergrond mee als Jezus gaat spreken. Men verstond de taal van de goede herder: dat had te maken met kritiek op de slechte herders van die tijd en met het geloof dat God zelf zou gaan optreden. Maar twee dingen springen er dan uit als heel bijzonder, met een schok. Ten eerste dit, als Jezus zegt “ik ben de goede herder” – dan denk je: wacht even, het was God die de goede herder zou zijn. Is dan deze Jezus, deze mens, is dat dan echt God die naar ons omziet?

En het tweede dat er uit springt, is dat deze goede herder gaat sterven. Het eerste wat hij zegt is al “Een goede herder geeft zijn leven voor de schapen”. Tja, dat is niet het eerste waar ik aan denk bij een herder, en het wordt ook lastig als iedere herder dat gaat doen, zijn leven geven. Normaal is het een ramp voor de schapen als de herder dood gaat. Een goede herder geef zijn leven voor de schapen… Nou ja, figuurlijk misschien als de bedoeling is om zijn totale inzet te beschrijven. Maar Jezus ging bepaald verder: 17 De Vader heeft mij lief omdat ik mijn leven geef, om het ook weer terug te nemen. 18 Niemand neemt mijn leven, ik geef het zelf. Ik ben vrij om het te geven en om het weer terug te nemen – dat is de opdracht die ik van mijn Vader heb gekregen.’ U voelt wel: het gaat hier over dat allerdiepste, waar geen aardse herder aan kan tippen, en waardoor Jezus ook niet zo maar inpasbaar als model voor een cursus “verbindend leiderschap” of zo. Het gaat hier over het feit dat Jezus letterlijk zijn leven gegeven heeft in de strijd tegen de wolf, de verslinder, tegen de duivel zelf. Over wat er gebeurd is op Goede Vrijdag toen hij gekruisigd werd en op Pasen toen hij opstond uit de dood.

Meer dan een zeer pootje

Kijk eens, ik weet natuurlijk wel dat “Jezus is de Goede Herder” het meest geliefde kinderversje is, en het zit ons ook tussen de oren, maar “de goede herder” gaat dus niet alleen over een schaap met een zeer pootje en over een lammetje dat zo alleen is, maar om niks minder dan je bescherming tegen de wolf, om behoud of verloren gaan, om een kwestie van leven en dood. En nu staat er niet precies bij hoe het zit met die wolf en hoe Jezus hem overwonnen heeft, dus dat weet ik vandaag ook niet allemaal, maar het gaat hierom: er wordt om je gevochten en je hebt een herder die om je geeft en die zijn leven voor je ingezet heeft. En luister goed: de herder wint, de herder wint.

Juist als je begrijpt hoe serieus het werk van de goede herder is, om mensen te redden van de wolf die wil verscheuren, dan begrijp je ook dat het niet alleen over ons clubje gaat, maar zoals de Heer zegt: “ik heb ook nog andere schapen, die niet uit deze schaapskooi komen. Ook die moet ik hoeden, ook zij zullen naar mijn stem luisteren: dan zal er één kudde zijn, met één herder.” Wij zijn zelf al een voorbeeld van die andere schapen, maar het werk van Christus gaat ook vandaag nog door. Dat is een goed moment om nog eens mee te kijken met onze jeugdgroep die juist daarmee bezig was, met de kerk wereldwijd. (instart filmpje)

Omdat het één herder is en één kudde, daarom weten we ons met elkaar verbonden, tot heel ver in Cambodja en waar nog meer, over heel de wereld. En we hebben één herder, die ons de weg wil wijzen, die ons wil leren de stijl dat je geeft om een ander, de stijl dat je leeft in recht betrouwbaarheid, en liefde die alles te boven gaat. Dat is waar de herder ons mee wil nemen.

En het belangrijkste – we gaan afronden – is natuurlijk niet dat je precies weet hoe het allemaal zit met die goede herder, maar het belangrijkste is: hoe zit het met jou, met u? Durf je de goede herder te vertrouwen, durf je ervoor te gaan om te leven zoals Jezus ons dat leert. En bij alles wat er over je heen spoelt, ook aan narigheid, ook aan dingen die je niet snapt, dingen die te veel zijn, durf je te vertrouwen, durf je te geloven in de goede herder, dat hij uiteindelijk je veilig weer naar de stal zal brengen. Dat is wat een goed herder doet. Als je zijn stem kent, dan mag je hem vertrouwen, want hij kent ons nog meer dan we hem kennen.

Amen.

Eerlijk gezegd hebben we er in het kader van . . . → Lees verder: Bezoek aan Petra]]> Petra is de naam van de oude hoofdstad van de Nabateeën, in Jordanië. Uitgehouwen in de rotsen vind je er de mooiste bouwwerken en niemand komt daar zonder die onder de indruk te komen.

Eerlijk gezegd hebben we er in het kader van een Elia-reis niets te zoeken want destijds bestond die hele stad nog niet. Maar niet getreurd: het is te mooi om over te slaan en we doen daar niet wettisch over ;-) 

De Nabateeën bouwden Petra pas rondom het begin van onze jaartelling. Hun koning Aretas kom je tegen in 2 Korintiërs 11:32 als de koning die macht had tot in Damascus toe. Overigens was het in de tijd van de profeten het gebied van Edom en al hadden die niet deze mooie stad, men zag hen wel als hoodmoedige lui die zich in de rotsen onkwetsbaar waanden. En dat kun je je voorstellen.

Hieronder panorama-foto van een deel van Petra. Je kunt heen en weer bewegen:

In oude steden vind je schitterende historische gebouwen en die blijven de moeite van het bekijken waard. . . . → Lees verder: Liefde als bouwplan]]>

nav dr. Govert Buijs, Publieke liefde – Agapè als bron voor maatschappelijke vernieuwing in tijden van crisis. Inaugurele rede aan de VU, op 3 februari 2012

In oude steden vind je schitterende historische gebouwen en die blijven de moeite van het bekijken waard. Maar als je iets wilt verbouwen of er dreigt wat scheef te zakken, dan wordt het erg lastig als je de bouwtekeningen niet meer hebt. Wat is een dragende muur en wat kan weg? Of, ander voorbeeld, een Stradivarius is en blijft een schitterende viool. We weten vrij veel over zijn techniek, maar het echte geheim van zijn violen – we weten het niet meer.

Met deze voorbeelden illustreert dr. Govert Buijs het begin van zijn zoektocht naar het geheim van onze westerse beschaving. Nog altijd hebben we een samenleving waar de halve wereld jaloers op kan zijn, vanwege onderwijs en zorg en een redelijke verdeling van de welvaart. Maar de verschillende crises van dit moment brengen nadrukkelijk de vraag op tafel waar deze samenleving op stoelt, wat het achterliggende bouwplan is. In zijn rede waarin hij op 3 februari de Abraham Kuyper leerstoel voor politieke filosofie en levensbeschouwing aan de Vrije Universiteit aanvaardde, betoogt Buijs dat agapè, liefde in de zin waarin de Bijbel erover spreekt, de hoofdlijn van dit bouwplan is. Zijn rede leest als een fascinerend verhaal. 

Uitwerking van ‘compassie’

Onlangs publiceerde een CDA-commissie het rapport “Nieuwe woorden, nieuwe beelden” waar Govert Buijs naast anderen aan meewerkte. Je vindt daarin een hoofdstuk over “de kracht van compassie”. De rede die Buijs nu hield kun je zien als de Bijbelse en culturele uitwerking van dat begrip. Want uiteindelijk zit achter compassie niets minder dan liefde, liefde in de betekenis van zorgen met hart en ziel, van betrokken zijn op de ander, van caritas. En dat hele begrip is natuurlijk niet populair vandaag de dag. Linkse lui zijn blij dat we eindelijk verlost zijn van liefdadigheid omdat de staat het opknapt. Jonge rechtse rakkers willen veel van de zorg graag terug brengen naar de privé-sfeer, naar de caritas. Maar over één ding zijn links en rechts het eens: caritas is een begrip uit, van en voor de private sfeer. In de grote-mensen-wereld van samenleving, politiek en economie heeft het geen plaats. Daar gaat het om resultaat, om geld, om macht.

En juist tegen dat idee houdt Govert Buijs zijn rede: agapé (liefde) is het bouwplan van onze samenleving en publieke liefde heb je nodig voor maatschappelijke vernieuwing. “Moeten wij als burgers van een land van elkaar houden?” zo vraagt Bas Heijne zich af in een essay en Buijs antwoordt: “Nee, dat hoeft niet. ‘Houden van’ is het woord niet. Maar of we zonder een vorm van publieke liefde kunnen in een samenleving, althans een samenleving als de onze, die zichzelf in feite zeer hoge morele standaarden oplegt, is een open vraag.”

Daar zijn geen woorden voor

Liefde is natuurlijk al een belangrijk woord in het Oude Testament en in het Nieuwe wordt het ‘t centrum van alles: Agapé. Je zult het niet geloven, maar dat hele woord bestond niet in de Griekse wereld. De vertalers van de Septuaginta hebben het moeten uitvinden om in het Grieks iets te kunnen zeggen als “ahav” – God liefhebben omdat hij ons liefheeft en je naaste als jezelf. Daar was geen woord voor: je had eros voor je weet wel, en philia voor een verbondenheid met je gelijken. Aristoteles (Griekse cultuur bij uitstek) achtte vriendschap tussen God en mens onmogelijk, omdat philia alleen kan voorkomen tussen gelijken. Maar liefde die eerst de grootste kloof overbrugt (tussen God en mens) en daarna allerlei kleinere kloven, daar was geen woord voor. Daar zijn nog steeds geen woorden voor, zou je zeggen, maar de vertalers smeedden er het woord agapé voor. En voor alle schrijvers van het Nieuwe Testament werd dit nieuwe begrip met oude wortels de manier om Gods liefde in Christus en de liefde van christenen over grenzen heen aan te duiden.

Publieke structuren

Buijs volgt de sporen van deze agapé in een adembenemend betoog dat springt van Basilius de Grote naar de Meester van Alkmaar en van de gilden in de Middeleeuwen naar de jonge jaren van Adam ‘marktdenken’ Smith, met een flinke tussenstop bij de fresco’s van Ambrogio Lorenzetti in het Palazzo Publico van het Italiaanse Siena. Ik voelde me daarbij eerlijk gezegd soms in een roman van Dan Brown en er zal best wat op af te dingen zijn. Maar volstrekt overtuigend vind ik de hoofdlijn, dat namelijk juist de publieke structuren van onze samenleving (zorg en onderwijs, bestuur en economie) gebouwd zijn op het stramien van commitment, verbondenheid, ja uiteindelijk liefde. En dat je bij de vernieuwingen die nodig zijn vanwege de huidige crises, de boel verder kunt verprutsen als je niet af en toe in dit oude bouwplan kijkt.

Het aardige aan Buijs’ benadering is overigens dat hij niet blijft hangen in een loflied op de liefde want dan werd het allemaal wat te rozig. Hij laat ook zien waar het met de beste bedoelingen fout loopt. Bijvoorbeeld hoe Adam Smith, vader van het marktdenken, als Calvinist mooie idealen had die met agapé verwant waren, maar wel verzuimde te controleren of ‘de markt’ altijd zo liefdevol werkt. En in bredere zin is het best riskant om structuren te bouwen die de liefde vorm moeten geven. Dan ben je, met een woord van T.S. Eliot, bezig met “dreaming of systems so perfect that no one will need to be good” en dat gaat niet werken. Met dat soort dromen is de politiek bezig tot de dag van vandaag en het moet nog blijken of we door de crisis wakker worden.

Govert Buijs is zijn werk op de stoel van Abraham Kuyper begonnen met een rede die hout snijdt voor de grondslagen van politiek handelen. Mij bepaalde hij bij wat misschien wel de krachtigste christelijke bijdrage aan de politiek is. Tal van christelijke ‘standpunten’ zijn helaas gesneuveld en al lang vergeten, maar weet je wat het is: liefde blijft. Liefde als bouwplan in dit geval.

Willem Smouter, Apeldoorn.

Dr. Harmen U. de Vries is pastor en theoloog. Hij werkte jarenlang als geestelijk verzorger en is nu gemeentepredikant in Amsterdam-Buitenveldert. In 2006 promoveerde hij op een proefschrift over de dienst . . . → Lees verder: Hoe worden de doden opgewekt?]]>

Vandaag verschenen in Opbouw, zie www.opbouwonline.nl

Dr. Harmen U. de Vries is pastor en theoloog. Hij werkte jarenlang als geestelijk verzorger en is nu gemeentepredikant in Amsterdam-Buitenveldert. In 2006 promoveerde hij op een proefschrift over de dienst der genezing. In zijn boek “Hoe worden de doden opgewekt?” zie je hem als pastor en theoloog tegelijk. Pastoraal gezien is het natuurlijk een belangrijke vraag: wat mogen we ons concreet voorstellen bij het geloof in de opstanding? Op die vraag moet je in dit boek niet zomaar een stichtelijk antwoord verwachten. Nee, De Vries schreef een echt wetenschappelijke studie naar wat de Bijbel ons hierover leert. Een studie dus naar de teksten en hun betekenis, in samenhang gelezen.

De hoofdlijn is dat eerst de weinige teksten uit het Oude Testament aan de orde komen die over leven na de dood spreken. Daarna volgen de teksten tussen het Oude en Nieuwe Testament in, waarin veel maar heel verschillend over dit onderwerp geschreven wordt. En ten slotte de vele teksten uit het Nieuwe Testament, met Paulus voorop en daarna de evangeliën en andere teksten.

Dwaas

Het is natuurlijk wel een uitdaging om met de vraag “Hoe worden de doden opgewekt?” bij Paulus aan te komen, want als bekend (1 Korintiërs 15: 35v) is zijn primaire antwoord op die vraag: “Dwaas die u bent!”. De Vries ziet dit niet als typering van de gestelde vraag (dan had het boek erg kort kunnen zijn), maar als afwijzing van de kritisch-ongelovige positie van waaruit de vraag gesteld werd. En het is natuurlijk waar: Paulus gaat vervolgens wel uitvoerig op de vraag in. Toch doet hij dat volgens mij meer om te tonen dat het dwaas is om precies te willen weten “hoe het zit” dan om bouwstenen te bieden waarmee wij een model kunnen vormen van de contouren van het opstandingsbestaan. Het is als met zaad, zegt de apostel. Een zaadje lijkt voor geen meter op het gewas dat eruit groeit, maar toch hoef je niet te twijfelen of het wel om dezelfde identiteit gaat. En als je bedenkt hoeveel soorten lichamen God kosmosbreed gemaakt heeft, dan zul je straks nog versteld staan. Aldus ongeveer de apostel.

Opstandingslichaam

Gelukkig is De Vries trouwens ook wel terughoudend in zijn conclusies. De hoofdlijn is: terwijl oudere teksten soms over terugkeer naar dit leven spreken en soms over geborgenheid in de eeuwige toekomst, leert het Nieuwe Testament ons beiden en die twee ontmoeten elkaar in de opstanding van Christus uit de dood. Het boek leunt zwaar op N.T. Wright en dat is mooi: een nieuw opstandingslichaam in een vernieuwde kosmos is de centrale inhoud van de nieuwtestamentische toekomstverwachting. Het gaat dus niet om zielen die op een wolk zitten en op een trompet blazen, maar om mensen met een echt lichaam die leven op de vernieuwde aarde. Dat lokt inderdaad uit om meer te willen weten. De Vries laat zien dat het Nieuwtestamentisch spreken zowel continuïteit als discontinuïteit bevat. Zoals Jezus na zijn opstanding zowel herkenbaar als ook heel anders was. De auteur legt de aanwijzingen uit de Bijbel eerbiedig en nauwkeurig naast elkaar en betoogt dat de verschillende bouwstenen weliswaar geen blauwdruk vormen maar wel zicht bieden op de contouren van het opstandingslichaam. Toch vraag ik me bij de uitwerking voortdurend af of we met het combineren van bouwstenen de bedoeling van de Bijbel wel recht doen. Zo kun je lezen dat we in de opstanding weliswaar als engelen zullen zijn, maar met dien verstande dat we wel eten en drinken want er is een ‘messiaans banket’ (pag. 238), hoewel de aard van de spijsvertering onzeker blijft. En omdat volgens de Bijbel de liefde blijvend is, “is het te verwachten dat een bepaalde vorm van sociaal functioneren deel zal uitmaken van het opstandingsbestaan”, waarbij het “eveneens waarschijnlijk is dat in het sociale verband van de toekomst herkenning een niet onbelangrijke rol zal spelen” (pag. 280). Ik voel bij deze uiteenrafeling eigenlijk alleen vervreemding. Komt dat omdat ik meer pastoraal dan wetenschappelijk gebouwd ben? Dat is inderdaad zo. Maar toch vraag ik me ook af of de geloofstaal van apostelen en profeten het wel verdraagt om eerst analytisch ontrafeld en daarna tot een model herbruikt te worden. Je kunt filosoferen of we elkaar straks zullen herkennen. Maar Paulus lijkt het omgekeerde te opperen. “Nu kijken we nog in een wazige spiegel, maar straks staan we oog in oog.” Huub Oosterhuis bracht dat meesterlijk onder woorden in een gedicht over de opstanding: “Mensen komen mij tegemoet – wij zijn in bekenden veranderd”. Straks zullen we ons afvragen of we hier elkaar wel echt kenden en liefhadden en verstonden…

Hogere dimensies

Al het onderzoek loopt uit op een slothoofdstuk met reflectie: in de opstanding zullen we dezelfde mensen zijn, maar we zullen het heel anders zijn. Met gebruik van een “hogerdimensionaliteitsmodel” probeert De Vries een en ander inzichtelijk te maken. En hoewel die woorden ingewikkeld zijn, vind ik de poging zo gek nog niet. Leg aan een cirkel eens uit dat er zoiets als ruimte bestaat – dat is niet te bevatten maar het is wel waar. Zo is het aan sterfelijke mensen als wij nauwelijks uit te leggen wat de eeuwigheid inhoudt. Dat toch geprobeerd te hebben is geen kleine prestatie van dr. Harmen U. de Vries.

• Zie bijdrage van De Vries op Theoblogie met een mooie samenvatting en toespitsing

N.a.v. Harmen U. de Vries, Hoe worden de doden opgewekt? Op zoek naar de contouren van het opstandingsbestaan. Zoetermeer, 2011. ISBN 9789023925699. 350 pag., € 22,50.